Giáo án Địa lí 11 - Chuyên đề 2: Một số vấn đề châu lục và khu vực - Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi

Nội dung tài liệu: Giáo án Địa lí 11 - Chuyên đề 2: Một số vấn đề châu lục và khu vực - Trường THPT Nguyễn Văn Trỗi

1. TRƯỜNG THPT NGUYỄN VĂN TRỖI Tài liệu Địa lí 11, tuần 4,5,6,7 CHUYÊN ĐỀ 2 MỘT SỐ VẤN ĐỀ CHÂU LỤC VÀ KHU VỰC I. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI 1. Một số vấn đề về tự nhiên - Khí hậu: Khô nóng - Cảnh quan chủ yếu: Hoang mạc, bán hoang mạc, xavan. - Tài nguyên: + Giàu tài nguyên khoáng sản như dầu mỏ, kim cương, crom, khí tự nhiên, vàng, sắt + Rừng chiếm diện tích ít phân bố chủ yếu quanh vùng xích đạo: rừng xích đạo và nhiệt đới ẩm, rừng cận nhiệt đới khô, xa van và xa van – rừng. - Sông ngòi: tập trung chủ yếu quanh vùng xích đạo, có các sông lớn: sông Nin, sông Công-gô, sông Nigie - Tuy nhiên sự khai thác tài nguyên quá mức làm cho tài nguyên bị cạn kiệt, nhiều khu vực bị hoang hoá - Giải pháp: Cần khai thác và sử dụng hợp lí tài nguyên và áp dụng các biện pháp thuỷ lợi. 2. Một số vấn đề dân cư, xã hội. - Tỉ suất gia tăng dân số tự nhiên cao nên dân số tăng rất nhanh. - Tuổi thọ trung bình thấp. - Là châu lục được biết đến với nhiều dịch bệnh đặc biệt là HIV - Trình độ dân trí thấp, nhiều hủ tục chưa được xoá bỏ - Xung đột sắc tộc, đói nghèo, bệnh tật. 3. Một số vấn đề về kinh tế - Đa số các nước Châu Phi là những nước nghèo, kinh tế kém phát triển. - Nguyên nhân: + Hậu quả của sự thống trị lâu dài chủ nghĩa thực dân. + Xung đột sắc tộc, chính phủ yếu kém, + Trình độ dân trí thấp - Gần đây, nền KT một số nước châu Phi đang thay đổi tích cực. II. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA KHU VỰC MĨ LA TINH 1. Một số vấn đề về tự nhiên, dân cư và xã hội - Điều kiện tự nhiên của Mĩ Latinh có nhiều thuận lợi: + Giàu tài nguyên, khoáng sản chủ yếu là kim loại màu, kim loại quý, nhiên liệu. + Đất đai đa dạng, màu mỡ, khí hậu nóng ẩm → thuận lợi cho việc phát triển rừng, chăn nuôi đại gia súc, và trồng cây công nghiệp. - Cải cách ruộng đất chưa triệt để làm cho ruộng đất tập trung chủ yếu vào tay địa chủ; việc khai thác khoáng sản chủ yếu do tư bản nước ngoài tiến hành → dân nghèo có ít ruộng đất, ít được hưởng lợi từ việc klhai thác nguồn tài nguyên giàu có. - Chênh lệch về thu nhập mức sống giữa các nhóm dân cư lớn, tỉ lệ dân cư nghèo đói cao. - Tình trạng đô thị hóa tự phát do dân nghèo ở nông thôn kéo lên thành thị tìm việc làm. →Tác động tiêu cực đến các vấn đề kinh tế xã hội của các nước Mĩ Latinh. 2. Một số vấn đề về kinh tế - Thực trạng: Kinh tế tăng trưởng không đều; nợ nước ngoài cao, phụ thuộc vào tư bản nước ngoài. - Nguyên nhân + Duy trì cơ cấu xã hội kiểu phong kiến trong thời gian dài. + Chưa xây dựng đường lối phát triển độc lập. + Chính trị - xã hội bất ổn. - Giải pháp + Củng cố bộ máy nhà nước. + Phát triển giáo dục. + Cải cách kinh tế, quốc hữu hóa các xí nghiệp. + Tiến hành công nghiệp hóa.
2. III. MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA KHU VỰC TÂY NAM Á VÀ TRUNG Á 1. Đặc điểm của khu vực Tây Nam Á và khu vực Trung Á Khu vực Tây Nam Á Trung Á Đặc điểm Diện tích Khoảng 7 triệu km2 Gần 5,6 triệu km2 Vị trí địa lí Nằm ở Tây Nam Châu Á, giáp với Không giáp biển, gần trung tâm lục Nam Á, Trung Á, Châu Âu, Châu địa Á-Âu, giáp Trung Quốc, Liên Phi; án ngữ kênh đào Xuy-ê nối Ấn Bang Nga, Tây Nam Á, biển Caxpi. Độ Dương với Đại Tây Dương => vị trí chiến lược, nhạy cảm. Tự nhiên và tài - Dầu mỏ và khí tự nhiên với trữ - Giàu có về tài nguyên: dầu mỏ và nguyên thiên lượng lớn, tập trung nhiều ở vùng khí tự nhiên, than đá, sắt, đồng, nhiên vịnh Pecxich vàng, kim loại hiếm.... - Khí hậu khô hạn, nhiều núi non, - Khí hậu khô hạn, nhiều thảo hoang mạc. nguyên, hoang mạc. Số dân 313,3 triệu người (2005) 61,3 triệu người (2005) Tôn giáo Phần lớn theo đạo Hồi Tỉ lệ dân theo đạo Hồi cao Đặc điểm khác Có nền văn minh cổ đại rực rỡ Đa dân tộc, mật độ dân số thấp Các phần tử hồi giáo cực đoan làm Có con đường tơ lụa chạy qua nên cho khu vực mất ổn định. thừa hưởng nhiều giá trị văn hóa Đông ,Tây 2. Một số vấn đề của khu vực Tây Nam Á và Trung Á. a. Vai trò cung cấp dầu mỏ - Cả 2 khu vực đều có trữ lượng dầu mỏ lớn, riêng Tây Nam Á chiếm gần 50% trữ lượng thế giới. - Nhu cầu sử dụng dầu mỏ của thế giới rất lớn, Tây Nam Á cung cấp hơn 40% nhu cầu các khu vực trên thế giới. * Thuận lợi: thu nhiều lợi nhuận từ xuất khẩu dầu mỏ. * Khó khăn: trở thành mục tiêu nhòm ngó của các cường quốc, muốn tranh dành quyền lợi từ dầu mỏ dẫn tới tình trạng bất ổn. b. Xung đột sặc tộc, tôn giáo và nạn khủng bố * Thực trạng: - Luôn xảy ra các cuộc chiến tranh, xung đột giữa các quốc gia, giữa các dân tộc, giữa các tôn giáo - Sự can thiệp của các thế lực bên ngoài, nạn khủng bố phát triển. * Nguyên nhân. - Tranh chấp quyền lợi, đất đai, tài nguyên, nguồn nước, môi trường sống. - Do khác biệt về tư tưởng, định kiến về tôn giáo, dân tộc có nguồn gốc từ lịch sử. - Do các thế lực bên ngoài can thiệp nhằm vụ lợi. * Hậu quả: Các cuộc chiến tranh, xung đột trong khu vực Tây Nam Á đã gây nên những hậu quả đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường, cụ thể đó là: - Đe doạ trực tiếp đời sống nhân dân - Môi trường bị ảnh hưởng, suy thoái - Kinh tế quốc gia giảm sút - Mất ổn định chính trị quốc gia, khu vực và thế giới CÂU HỎI TỰ LUẬN Câu 1. Nguyên nhân nào làm cho kinh tế châu Phi chậm phát triển? Câu 2. Hãy phân tích tác động của những vấn đề dân cư và xã hội châu Phi tới sự phát triển kinh tế, xã hội của châu lục này? Câu 3. Tại sao Mĩ Latinh có điều kiện tự nhiên thuận lợi nhưng tỉ lệ người nghèo vẫn cao? Câu 4. Phân tích nguyên nhân tình trạng bất ổn định kéo dài ở khu vực Tây Nam Á . Hậu quả của nó. - Nguyên nhân Thứ nhất: Có vị trí địa - chính trị quan trọng, vốn được mệnh danh là ở “ tam châu ngũ hải” nghĩa là giáp với 3 châu lục: Á - Âu - Phi và giáp với 5 biển: biển Đen, biển Đỏ, biển Địa Trung Hải, biển Caxpi, biển A ráp.
3. + Tây Nam Á còn nằm ở vị trí án ngữ kênh đào Xuyê - con đường giao thông đường biển quan trọng từ châu Á sang châu Âu. + Đầu cầu thâm nhập vào Trung Á - khu vực có tiềm năng lớn về dầu mỏ. + Vị trí tiếp cận với các quốc gia có tiềm năng hạt nhân. Với vị trí địa - chính trị quan trọng này Tây Nam Á trở thành nơi là nơi các cường quốc thường cạnh tranh ảnh hưởng. Thứ hai: Tây Nam Á trữ lượng dầu mỏ lớn, chiếm trên 50% trữ lượng dầu mỏ của thế giới. Lượng dầu khai thác của khu vực luôn lớn hơn lượng dầu tiêu dùng. TNA giữ vai trò to lớn trong việc cung cấp dầu mỏ cho thị trường thế giới. Là nơi cung cấp dầu mỏ chính của thế giới nên khu vực phải chịu nhiều sức ép chính trị của thế giới cũng như của các thế lực cực đoan vụ lợi. Dầu mỏ và vị trí địa - chính trị quan trọng là nguyên nhân sâu xa gây nên nhiều cuộc chiến tranh, tranh chấp, cũng là nguyên nhân thu hút sự quan tâm, can thiệp (vụ lợi) của nhiều thế lực bên ngoài, các tổ chức khủng bố. Thứ 3: Do sự phức tạp về tôn giáo và những mâu thuẫn, định kiến trong lịch sử để lại Tây Nam Á là vùng đất có nhiều dân tộc, tôn giáo. Sự khác biệt về tư tưởng, định kiến về tôn giáo, dân tộc; sự hoạt động của các tổ chức tôn giáo, chính trị cực đoan cũng là nguyên nhân gây nên tình trạng bất ổn ở hai khu vực. - Tranh chấp về đất đai và các nguồn tài nguyên khác giữa các nước trong khu vực vẫn là vấn đề nóng bỏng và chưa ngã ngũ, điển hình là tranh chấp giữa Ixraen và Palextin. - Hậu quả: + Kìm hãm sự phát triển kinh tế, gia tăng tình trạng đói nghèo. + Đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn. + Môi trường và TNTN bị suy thoái nghiêm trọng. + Ảnh hưởng đến hòa bình, ổn định về kinh tế, chính trị trong khu vực và trên toàn thế giới. CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM Câu 1. Việc khai thác khoáng sản ở châu Phi chủ yếu mang lại lợi ích cho A. các nước có tài nguyên.B. người lao động nghèo. C. công ty tư bản nước ngoài.D. một nhóm người lao động. Câu 2. Quốc gia nào sau đây không thuộc khu vực Tây Nam Á? A. Ca-dắc-xtan. B. Ả- rập- Xê út.C. Ba-ranh. D. Ca-ta. Câu 3. Phần lớn lãnh thổ châu Phi có cảnh quan A. hoang mạc, bán hoang mạc và xa van.B. bán hoang mạc, xa van và cây bụi gai. C. xa van, cây bụi gai và rừng nhiệt đới. D. rừng rậm nhiệt đới, rừng thưa ôn đới. Câu 4. Dân cư Mĩ la tinh có đặc điểm nào dưới đây? A. Gia tăng dân số thấp.B. Tỉ suất nhập cư lớn C. Tỉ lệ dân thành thị cao.D. Dân số đang trẻ hóa. Câu 5. Châu Phi tiếp giáp với 2 đại dương là A. Đại Tây Dương và ấn Độ Dương. B. Thái Bình Dương và Đại Tây Dương. C. Thái Bình Dương và ấn Độ Dương. D. ấn Độ Dương và Bắc Băng Dương Câu 6. Nguyên nhân chính làm cho châu Phi có nhiều hoang mạc, bán hoang mạc là A. địa hình cao. B. khí hậu khô nóng. C. hình dạng khối lớn. D. lượng mưa trung bình lớn. Câu 7. Ở châu Phi, dầu khí phân bố nhiều nhất ở khu vực A. Bắc Phi. B. Nam Phi. C. Đông Phi. D. Tây Phi Câu 8. Nguyên nhân chủ yếu làm mở rộng diện tích hoang mạc ở châu Phi là A. gió thổi ngày càng mạnhB. rừng bị khai phá quá mức. C. xâm thực diễn ra mạnh mẽ. D. xói mòn, rửa trôi xảy ra mạnh. Câu 9. Phần lớn diện tích rừng xích đạo và rừng nhiệt đới ẩm ở Mĩ La Tinh tập trung ở A. đồng bằng A- ma-dôn. B. đồng bằng La Pla-ta. C. sơn nguyên Bra-xin. D. sơn nguyên Guy-an. Câu 10. Cuộc xung đột dai dẳng, khó giải quyết nhất từ trước tới nay ở Tây Nam á là giữa A. Iran và Irắc. B. Irắc và Côoét. C. Ixraen và Palextin. D. Ixraen và Libăng.
4. Câu 11. Nguyên nhân chủ yếu nào sau đây đã làm cho Mĩ La tinh có tốc độ tăng trưởng kinh tế không đều là A. Chính trị không ổn định.B. Cạn kiệt dần tài nguyên. C. Thiếu lực lượng lao động.D. Thiên tai xảy ra nhiều. Câu 12. Điểm tương đồng về mặt tự nhiên khu vực Tây Nam Á và Trung Á A. nằm ở vĩ độ rất cao, giàu tài nguyên rừng. B. có khí hậu khô hạn, giàu tài nguyên dầu mỏ. C. có khí hậu nóng ẩm, giàu tài nguyên rừng. D. có khí hậu lạnh, giàu tài nguyên thủy sản. Câu 13. Hiện tượng đô thị hóa tự phát ở Mĩ La tinh gây ra hậu quả là A. hiện đại hóa sản xuất.B. thất nghiệp, thiếu việc làm. C. quá trình công nghiệp hóa.D. chuyển đổi cơ cấu kinh tế. Câu 14. Mâu thuẫn chủ yếu giữa Ixraen và Palextin là A. tôn giáo và sắc tộc.B. tranh giành lãnh thổ. C. tranh giành nguồn nước.D. tranh giành nguồn dầu mỏ. Câu 15. Nguyên nhân chủ yếu làm cho dân số châu Phi tăng nhanh là A. tỉ suất sinh cao. B. tỉ suất tử thấp. C. tỉ lệ tăng cơ học cao. D. y tế được cải thiện. Câu 16. Để phát triển nông nghiệp, giải pháp cấp bách đối với đa số các quốc gia ở châu Phi là A. tích cực mở rộng mô hình sản xuất quảng canh. B. tiến hành khai hoang mở rộng diện tích đất trồng. C. tạo ra các giống cây có khả năng chịu khô hạn. D. áp dụng các biện pháp thủy lợi để hạn chế khô hạn. Câu 17. Nguyên nhân nào sau đây làm cho Tây Nam Á luôn trở thành “điểm nóng” của thế giới? A. Xung đột quân sự, sắc tộc, tôn giáo kéo dài. B. Tình trạng cạnh tranh trong sản xuất dầu khí. C. Khu vực thường xuyên mất mùa, đói kém. D. Điều kiện khí hậu ở đây nóng và khô hơn. Câu 18. Tôn giáo phổ biến ở khu vực Tây Nam Á là A. Đạo Hồi. B. Đạo Kito. C. Đạo Phật. D. Đạo Hinđu. Câu 19. Tình trạng đói nghèo ở khu vực Tây Nam Á và Trung Á chủ yếu là do A. Thiếu hụt nguồn lao động B. Chiến tranh, xung đột tôn giáo C. Sự khắc nghiệt của tự nhiên D. Thiên tai xảy tai thường xuyên Câu 20. Cho bảng số liệu: Tuổi thọ trung bình của các châu lục trên thế giới năm 2010 và năm 2014 (Đơn vị: tuổi) Nhận xét nào sau đây đúng với bảng số liệu trên? A. Dân số thế giới có tuổi thọ trung bình không biến động B. Dân số châu Phi có tuổi thọ trung bình thấp nhất thế giới C. Tuổi họ trung bình của châu Phi tăng chậm hơn châu Âu D. Tuổi thọ trung bình của dân số các châu lục như nhau