Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 6: Giải mã những bí mật, Thực hành Tiếng Việt

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 6: Giải mã những bí mật, Thực hành Tiếng Việt

1. Ghép câu thần tốc
2. Trời mưa. Em không đi học được. Lan là một học sinh giỏi. Cô bé luôn chăm chỉ học tập. Các bạn Em thích đọc sách. Sách mang lại nhiều trong lớp đều yêu mến Lan. kiến thức. Em thường đọc sách vào buổi tối. Buổi sáng sớm. Gió nhẹ thổi qua cánh đồng. Hương lúa thơm Hôm qua trời mưa. Em không thể ra ngát lan tỏa trong không khí ngoài chơi. Em ở nhà đọc sách. Học sinh tham gia hoạt động Cây xanh được trồng quanh trường. ngoại khóa. Các em học được Cây giúp không khí trong lành hơn. Học nhiều kỹ năng. Hoạt động giúp sinh rất thích chăm sóc cây. các em thư giãn sau giờ học.
3. Bài 6: Giải mã những bí mật Thực hành tiếng Việt
4. I. Hình thành kiến thức
5. Lựa chọn câu đơn hoặc câu ghép Tuỳ thuộc vào mục đích, kiểu loại VB, ngữ cảnh và nội dung cần biểu đạt mà người nói (người viết) lựa chọn câu đơn hay câu ghép cho phù hợp. - Khi diễn đạt một nội dung đơn giản sử dụng câu đơn. - Khi diễn đạt một nội dung phức tạp (hoặc muốn thể hiện mối quan hệ chặt chẽ về nghĩa) sử dụng câu ghép.
6. Pháp chạy, Nhật hàng, vua Pháp chạy. Nhật hàng. vua Bảo Đại thoái vị. Bảo Đại thoái vị. Câu ghép đẳng lập 3 câu đơn Tác dụng: liệt kê sự kiện; Tác dụng: liệt kê sự kiện nhấn mạnh sự tiếp nối và nhưng rời rạc, thiếu tiếp nối mối quan hệ chặt chẽ giữa 3 giữa các sự kiện. sự kiện. Khi diễn đạt một nội dung phức tạp (hoặc muốn thể hiện mối quan hệ chặt chẽ về nghĩa) sử dụng câu ghép.
7. ii. Luyện tập
8. Bài 1 Xác định quan hệ ý nghĩa giữa các vế trong những câu ghép dưới đây. Có thể tách mỗi vế của câu ghép thành một câu đơn được không? Vì sao? a. Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con các ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà đến gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng bại trận. (Trần Quốc Tuấn, Hịch tướng sĩ) b. Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được. (Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
9. a. Chẳng những thái ấp của ta không còn, mà bổng lộc các ngươi cũng mất; chẳng những gia quyến của ta bị tan, mà vợ con các ngươi cũng khốn; chẳng những xã tắc tổ tông ta bị giày xéo, mà phần mộ cha mẹ các ngươi cũng bị quật lên; chẳng những thân ta kiếp này chịu nhục, rồi đến trăm năm sau, tiếng dơ khôn rửa, tên xấu còn lưu, mà đến gia thanh các ngươi cũng không khỏi mang tiếng là tướng bại trận. - Các vế câu có quan hệ liệt kê, tăng cấp. - Tác dụng: Nhấn mạnh hậu quả, tai hại khôn lường của việc mất nước Không nên tách mỗi vế câu thành câu đơn vì ý nghĩa của các vế câu có quan hệ chặt chẽ với nhau.
10. b. Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu thì không khéo thầy con sẽ chết ở đình, chứ không sống được. - Các vế câu có quan hệ giả thiết – hệ quả. - Trong vế nêu giả thiết (Nếu con chưa đi, cụ Nghị chưa giao tiền cho, u chưa có tiền nộp sưu) có ba vế thể hiện ba sự việc tiếp nối nhau theo trật tự thời gian, có quan hệ nguyên nhân – kết quả. - Tác dụng: cho thấy người mẹ đã giải thích cẩn thận, cặn kẽ để cố gắng thuyết phục con hiểu được sự cấp bách và hệ quả của giả thiết (nếu con chưa đi) Không thể tách mỗi vế của câu ghép thành một câu đơn.
11. Bài 2 Hãy chuyển đổi các câu đơn trong mỗi trường hợp sau thành câu ghép và nhận xét sự khác biệt về ý nghĩa giữa các câu đơn ban đầu và câu ghép có được sau khi chuyển đổi. a. Rõ ràng Phạm Xuân Ẩn có cuộc đời của nhân vật tiểu thuyết. Nhưng các nhà báo Việt Nam cũng như nhà báo nước ngoài mới chỉ có được “vài chớp đèn flash” nắm bắt những nét thoáng qua nào đó của cuộc đời ông theo một số sự kiện lịch sử lớn lao. (Nguyễn Thị Ngọc Hải, Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời) b. Thầy dạy rất ân cần, tỉ mỉ, chỉ bảo cho chúng tôi từng ti từng tí: cách tô màu, đánh bóng, cả cách gọt bút chì như thế nào cho đẹp và dễ vẽ. Nhưng thú vị hơn cả là những câu chuyện của thầy. (Xuân Quỳnh, Thầy giáo dạy vẽ của tôi) c. Chắc cô giáo rất vui trước món quà của em, giữa bao món quà của các bạn. Và em sẽ không để tên mình – tên người mang cánh buồm tặng cô. (Lâm Thị Mỹ Dạ, Cánh buồm ngũ sắc)
12. Câu chuyển đổi (câu Sự khác biệt của 2 câu Ví dụ (câu đơn) ghép) (câu đơn, câu ghép) a. Rõ ràng Phạm Xuân Rõ ràng Phạm Xuân Ẩn So với việc diễn đạt Ẩn có cuộc đời của có cuộc đời của nhân bằng một câu ghép, diễn nhân vật tiểu thuyết. vật tiểu thuyết nhưng đạt bằng các câu đơn có Nhưng các nhà báo Việt các nhà báo Việt Nam tác dụng nhấn mạnh hơn Nam cũng như nhà báo cũng như nhà báo nước thông tin hơn. nước ngoài mới chỉ có ngoài mới chỉ có được được “vài chớp đèn “vài chớp đèn flash” flash” nắm bắt những nắm bắt những nét nét thoáng qua nào đó thoảng qua nào đó của của cuộc đời ông theo cuộc đời ông theo một số một số sự kiện lịch sử sự kiện lịch sử lớn lao lớn lao.
13. Câu chuyển đổi (câu Sự khác biệt của 2 câu Ví dụ (câu đơn) ghép) (câu đơn, câu ghép) b. Thầy dạy rất ân cần, Thầy dạy rất ân cần, tỉ So với việc diễn đạt tỉ mỉ, chỉ bảo cho chúng mỉ, chỉ bảo cho chúng tôi bằng một câu ghép, diễn tôi từng ti từng tí: cách từng li từng tí: cách tô đạt bằng các câu đơn có tô màu, đánh bóng, cả màu, đánh bóng, cả cách tác dụng nhấn mạnh hơn cách gọt bút chì như thế gọt bút chì thế nào cho thông tin hơn. nào cho đẹp và dễ vẽ. đẹp và dễ vẽ nhưng thú Nhưng thú vị hơn cả là vị hơn cả là những câu những câu chuyện của chuyện của thầy. thầy.
14. Câu chuyển đổi (câu Sự khác biệt của 2 câu Ví dụ (câu đơn) ghép) (câu đơn, câu ghép) c. Chắc cô giáo rất vui Chắc cô giáo rất vui So với việc diễn đạt trước món quà của em, trước món quà của em, bằng một câu ghép, diễn giữa bao món quà của giữa bao món quà của đạt bằng các câu đơn có các bạn. Và em sẽ không các bạn và em sẽ không tác dụng nhấn mạnh hơn để tên mình – tên người để tên mình – tên người thông tin: “em” sẽ mang cánh buồm tặng mang cánh buồm tặng không để tên mình trên cô. cô. món quà tặng cô.
15. THINK- PAIR- SHARE Các ví dụ sau vừa có câu đơn vừa có câu ghép. Hãy chỉ ra sự phù hợp giữa kiểu cấu trúc câu và ý nghĩa cần biểu đạt của mỗi câu.
16. Sự phù hợp giữa kiểu cấu trúc câu Ví dụ Kiểu câu và ý nghĩa cần biểu đạt Chúng ta muốn hoà bình, câu ghép gồm hai vế diễn tả mong muốn và thái độ chúng ta phải nhân nhượng. của nhân dân Việt Nam đối với thực dân Pháp. Nhưng chúng ta càng nhân câu ghép có hai vế, trong đó, vế 1 nêu thực tế xảy nhượng, thực dân Pháp càng ra vế 2 giải thích nguyên nhân. Vế 1 tuy lấn tới, vì chúng quyết tâm là một bộ phận của câu, nhưng có cấu a. cướp nước ta lần nữa! trúc như một câu ghép gồm hai vế có quan hệ tăng cấp. Không! câu đặc biệt. Chúng ta thà hi sinh tất cả, câu đơn thể hiện tinh thần quyết tâm đứng lên cứu chứ nhất định không chịu mất nước của nhân dân ta. nước, nhất định không chịu làm nô lệ.
17. Kiểu Sự phù hợp giữa kiểu cấu trúc Ví dụ câu câu và ý nghĩa cần biểu đạt Vì sao sau khi đất nước giải phóng, cả câu câu ghép có quan hệ tương phản nước và thế giới biết rõ ông là tình ghép (đối lập) nhằm diễn tả ý nghĩa: báo, vậy mà người Mỹ trong giới báo thế giới biết rõ ông là tình báo chí hoạt động cùng thời với ông nay nhưng người Mỹ vẫn tin tưởng, trở lại Việt Nam vẫn đem lòng tin kính trọng ông. tưởng và kính trọng ông? b. Đó là một nhân cách, một tài năng. câu đơn khẳng định, ca ngợi con người và cuộc đời Phạm Xuân Ẩn. Đời ông là một câu trả lời lớn cho câu đơn nhiều câu hỏi vẫn làm đau đầu nhiều người bạn Mỹ của ông.
18. Bài 4 Viết đoạn văn (khoảng 5 - 7 câu) trình bày cảm nghĩ của em về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn sau khi đọc văn bản Phạm Xuân Ẩn - tên người như cuộc đời, trong đoạn văn có ít nhất một câu ghép. Viết ra giấy một Tìm một số từ Diễn đạt thành vài từ ngữ nêu ngữ nêu cảm các câu và liên đặc điểm nổi bật nhận, duy nghĩ kết chúng thành của Phạm Xuân của em về nhân một đoạn văn. Ẩn được khắc vật. họa trong văn bản.
19. Sau khi đọc văn bản về nhà tình báo Phạm Xuân Ẩn, em cảm thấy vô cùng kính trọng và thán phục trước tài năng, bản lĩnh và lòng yêu nước nồng nàn của ông. Ông là một con người phi thường, đã dành cả cuộc đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc. Em đặc biệt ấn tượng với những chiến công vang dội của ông trong lòng địch, với khả năng cải trang tài tình và tinh thần dũng cảm, mưu trí. Ẩn trong hình ảnh một nhà báo bình thường là một điệp viên xuất sắc, ông luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao. Việc giải mã giúp người đời và hậu thế hiểu rõ hơn về cuộc đời của con người đặc biệt, hiểu hơn về lịch sử dân tộc, những giá trị nhân văn. Ông là tấm gương sáng cho thế hệ trẻ noi theo, là niềm tự hào của dân tộc Việt Nam. - Câu ghép: Ẩn trong hình ảnh một nhà báo bình thường là một điệp viên xuất sắc, ông luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được giao.