Bài giảng Ngữ văn 9 - Tiết 3, Bài: Tự tình (II)

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 9 - Tiết 3, Bài: Tự tình (II)

1. Tiết 3 TỰ TÌNH(II) Hồ Xuân Hương
2. HồHồ XuânXuân HươngHương I. Tìm hiểu chung: 1. Tác giả: - Hồ Xuân Hương (cuối XVIII-đầu XIX) - Quê quán: tỉnh Nghệ An, sống ở Thăng Long - Cuộc đời: tình duyên nhiều éo le, ngang trái, 2 lần làm lẽ. - Hồ Xuân Hương được mệnh danh là «Bà chúa thơ Nôm» - Sáng tác của bà là tiếng nói thương cảm đối với người phụ nữ, khẳng định và đề cao vẻ đẹp khát vọng sống của họ.
3. 2. Tác phẩm: a. Xuất xứ: Bài thơ “Tự tình II” nằm trong chùm thơ Tự tình, gồm 3 bài thất ngôn bát cú Đường luật bằng chữ Nôm. b. Bố cục: •Đề: Đêm khuya với nỗi buồn tủi •Thực: Sự bẽ bàng xót xa trước tình duyên lận đận. •Luận: Nỗi niềm phẫn uất •Kết:Tâm trạng chán chường.
4. Tự tình I: Tự tình III: Tiếng gà văng vẳng gáy trên bom, Chiếc bánh buồn vì phận nổi lênh, Oán hận trông ra khắp mọi chòm. Giữa dòng ngao ngán nỗi lênh đênh. Mõ thảm không khua mà cũng cốc, Lưng khoang tình nghĩa dường lai láng, Chuông sầu chẳng đánh cớ sao om. Nửa mạn phong ba luống bập bềnh. Trước nghe những tiếng thêm rầu rĩ, Cầm lái mặc ai lăm đỗ bến, Sau giận vì duyên để mõm mòm. Giong lèo thây kẻ rắp xuôi ghềnh. Tài tử văn nhân ai đó tá? Ấy ai thăm ván cam lòng vậy, Thân này đâu đã chịu già tom! Ngán nỗi ôm đàn những tấp tênh. Tự tình II: Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn, Trơ cái hồng nhan với nước non. Chén rượu hương đưa say lại tỉnh, Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn, Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám. Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn. Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại, Mảnh tình san sẻ tí con con!
5. II. Đọc hiểu văn bản: 1. Hai câu đề: Đêm khuya văng vẳng trống canh dồn Là khoảng thời Từ láy tượng thanh - Sự dồn dập gian từ đêm trở về miêu tả âm thanh từ của thời gian sáng. Đây chính là xa vọng lại. => Tâm trạng khoảng thời gian => lấy động tả tĩnh, ngổn ngang, gợi lên những nỗi làm nổi bật không rối bời của niềm tâm sự của gian tĩnh lặng, thanh con người con người vắng
6. Trơ cái hồng nhan với nước non Má hồng, chỉ người phụ nữ đẹp Từ dùng để chỉ những vật nhỏ bé tầm thường => Thân phận người phụ nữ bị rẻ rúng, khinh thường - Trơ trọi, cô đơn Đảo ngữ, nhấn mạnh - Bẻ bàng, tủi hổ sự lẽ loi, cô đơn, trơ - Chai lì, không còn cảm giác trọi của người phụ nữ trong đêm vắng
7. Trơ cái hồng nhan với nước non 1 3 3 => nhấn mạnh sự lẽ loi, trơ trọi của con người giữa thiên nhiên bao la, rộng lớn. Cái hồng nhan >< nước non => Làm nổi bật sự nhỏ bé của con người trước vũ trụ rộng lớn
8. - Thời gian: đêm khuya. - Âm thanh: tiếng trống điểm canh dồn dập từ xa vọng tới. - từ láy «văng vẳng» làm tăng thêm cái tĩnh lặng, quạnh vắng của không gian (lấy động tả tĩnh) => Thể hiện bước đi gấp gáp của thời gian và tâm trạng rối bời của tác giả. - «hồng nhan» chỉ người phụ nữ đẹp, mặn mà; cách kết hợp từ độc đáo với từ «cái» là từ gắn liền với những đồ vật nhỏ bé => thân phận người phụ nữ bị rẻ rúng, khinh thường. - Sự đối lập giữa: cái hồng nhan là một cá nhân bé nhỏ với nước non giống như cuộc đời rộng lớn. - Cách ngắt nhịp 1/3/3 kết hợp với biện pháp đảo ngữ «trơ» càng nhấn mạnh sự lẽ loi, cô đơn, không ai yêu thương trân trọng của người phụ nữ trong đêm khuya thanh vắng. Hai câu đề mở ra hoàn cảnh tự tình: thời gian đêm khuya, không gian vắng lặng và tâm trạng cô đơn, tủi hổ, bẽ bàng
9. 2. Hai câu thực: Chén rượu hương đưa say lại tỉnh Tìm đến rượu để giải sầu nhưng: - Không tìm thấy lối thoát, bế tắc trong vòng lẩn quẩn - Khi tỉnh thì lại càng đau khổ, xót xa cho thân phận của mình => nhận thức được số phận hẩm hiu, tủi nhục của mình
10. Vầng trăng bóng xế khuyết chưa tròn Trăng sắp tàn Vẫn chưa tròn đầy Tuổi xuân của người Vẫn chưa có được hạnh phụ nữ đã qua đi phúc viên mãn => Sự bẽ bàng, xót xa cho tình duyên lận đận, dở dang của mình. Tuổi thanh xuân đã qua đi nhưng vẫn chưa tìm được bến đỗ hạnh phúc
11. - Nghệ thuật đối lập giữa con người và thiên nhiên,nội tâm và ngoại cảnh, mặt đất thấp và bầu trời cao. - «say lại tỉnh» sự bế tắc quẩn quanh, bất lực, không thể say mãi, tỉnh ra càng buồn hơn, nhức nhối hơn. - Trăng sắp tàn nhưng vẫn khuyết chưa tròn đầy cũng như người phụ nữ sắp bước qua tuổi thanh xuân mà tình duyên vẫn dang dở, chưa tìm được hạnh phúc trọn vẹn Hai câu thực miêu tả hành động của con người và trạng thái của thiên nhiên, qua đó bộc lộ tâm trạng bẽ bàng, xót xa bởi tuổi xuân qua đi mà tình duyên chưa trọn vẹn.
12. 3. Hai câu luận: Xiên ngang mặt đất, rêu từng đám Đâm toạc chân mây, đá mấy hòn Động từ mạnh + đảo ngữ Đảo ngữ nhấn mạnh => sự bứt phá mạnh mẽ, nhỏ bé, hèn mọn sức sống mãnh liệt của thậm chí đến mức rêu và đá giống như tâm mảnh mai, yếu ớt trạng phẩn uất, không của rêu và đá chịu khuất phục trước số phận của con người.
13. Xiên ngang >< đâm toạc Mặt đất >< chân mây Rêu từng đám >< đá mấy hòn Rêu (mềm yếu), đá (thấp bé) không cam chịu số phận, bằng mọi cách vươn lên khỏi mặt đất, chọc thủng chân mây để chứng tỏ mình sự phản kháng của tác giả muốn bức phá rào cản để tự tìm hạnh phúc. Khẳng định sức sống mãnh liệt ngay cả trong tình huống bi thương. => Phong cách thơ độc đáo, táo bạo, mạnh mẽ của tác giả
14. - Hai động từ mạnh "xiên ngang", "đâm toạc" kết hợp biện pháp đảo ngữ thể hiện sức sống mãnh liệt của tự nhiên, tạo vật như đang cựa quậy mong thoát khỏi số phận mà tạo hoá đã sắp đặt cho chúng. - Ba cặp từ đối xiên ngang > < đá mấy hòn, mặt đất >< chân mây. Rêu mềm yếu, mỏng manh; đá nhỏ bé, thấp hèn nhưng vẫn không cam chịu số phận, bằng mọi cách vươn lên khỏi mặt đất, chọc thủng chân mây để chứng tỏ mình Hai câu luận thể hiện sự phẩn uất, phản kháng của người phụ nữ mong thoát khỏi thân phận thực tại để đi tìm hạnh phúc cho riêng mình. Phong cách thơ độc đáo, mạnh mẽ, phá cách tạo nên sự khác biệt trong thơ của Hồ Xuân Hương
15. 4. Hai câu kết: Ngán nỗi xuân đi xuân lại lại Sự ngán Tuổi xuân Xuân ngẩm, Mùa xuân chán Phó từ: thêm một lần nữa chường Lại Động từ: quay trở lại Câu thơ như 1 vòng lẫn quẩn, sự trở lại của mùa xuân đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân, mùa xuân thì quay lại còn tuổi xuân thì ra đi mãi mãi. => sự hữu hạn nhỏ bé của con người.
16. Mảnh tình san sẻ tí con con 2 2 1 2 nhịp thơ bị cắt nhỏ đến mức vụn nát => cái vụn nát đó chính là thứ tình cảm nhỏ bé mà người phụ nữ nhận được.
17. Tình yêu vốn là thứ tình Nghệ thuật tăng tiến cảm thiêng liêng, cao ca, không thể nào chia sẻ. Mảnh tình Vậy mà ở đây phải san sẻ đã đành mà cuối san cùng chỉ còn lại một sẻ mảnh tình «con con» tí => sự đáng thương, tội nghiệp của thân phận lẽ con con mọn
18. -«Ngán»: chán ngán, ngán ngẩm, chán chường. -«xuân đi xuân lại lại» như 1 vòng lẫn quẩn, sự trở lại của mùa xuân đồng nghĩa với sự ra đi của tuổi xuân, mùa xuân thì quay lại còn tuổi xuân thì ra đi mãi mãi. - sử dụng biện pháp nghệ thuật tăng tiến: mảnh tình - san sẻ - tí - con con. «Mảnh tình» đã nhỏ bé ,mỏng manh, dễ vỡ, dễ mất đi mà lại còn phải san sẻ cho người khác để cuối cùng chỉ còn lại một «tí con con» Hai câu kết là tiếng thở dài bất lực, chán ngán trước sự hữu hạn nhỏ bé của con người và nghịch cảnh éo le, ngang trái, tội nghiệp đáng thương của người phụ nữ.
19. III. Tổng kết: Nội dung: bài thơ vừa nói lên bi kịch, vừa cho thấy bản lĩnh, khát vọng hạnh phúc của Hồ Xuân Hương. Nghệ thuật: sử dụng từ ngữ hình ảnh giản dị mà đặc sắc, giàu sức biểu cảm, táo bạo và tinh tế.
20. Sự chán ngán Sự cô đơn đến cùng cực buồn tủi về về thân phận thân phận lẽ mọn, bất của mình hạnh của Sự bẻ Sự phẩn uất người phụ nữ bàng, chua muốn vùng xót về lên đấu duyên tranh, đòi phận dở quyền hạnh dang phúc