Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 2: Những cung bậc tâm trạng, Tiếng đàn mưa

Nội dung tài liệu: Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài 2: Những cung bậc tâm trạng, Tiếng đàn mưa

1. Bài 2: Những cung bậc tâm trạng Tiếng đàn mưaBích Khê
2. I. Đọc – tìm hiểu chung
3. 1. Đọc – chú thích a. Đọc - Đọc to, rõ ràng, diễn cảm, chú ý sự biến đổi về tốc độ (những câu thơ nói về xúc cảm thường đọc chậm rãi, giọng ngân dài hơn những câu tả cảnh mưa rơi) và cao độ (các từ “rụng”, “xuống” cần trầm giọng xuống). - Chú ý sử dụng các chiến lược đọc trong các thẻ chỉ dẫn: hình dung, theo dõi, suy luận
4. Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống. Bóng dương tà rụng bóng tà dương; Hoa xuân rơi với bóng dương. Mưa trong ý khách mưa cùng nước non. Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng. Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan; Rơi hoa hết mưa còn rả rích, Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn, Càng mưa rơi càng tịch bóng dương Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân. Bóng dương với khách tha hương Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi. Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống, (Thơ Bích Khê, NXB Tổng hợp Đồng Nai, Đồng Cùng nước non mưa rụng hoa xuân. Nai, 2006, tr.137 – 138) Mưa rơi ngoài nội trên ngàn, Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi.
5. 1. Đọc – chú thích b. Chú thích - Thềm lan: thềm - Nội: cánh đồng - Bóng dương tà: bóng hoa lan, thềm nhà tà dương: bóng mặt trời lúc sắp lặn hẳn
6. 2. Tìm hiểu chung a. Tác giả - Bích Khê (1916 – 1946) quê Quảng Ngãi. - Sáng tác các thể loại như thơ (thơ Đường luật, thơ tự do), tự truyện, - Được đánh giá cao với những bài thơ táo bạo, giàu tính nhạc. - Là nhà thơ có nhiều tìm tòi, cách tân trong phong trào Thơ mới (1932-1945). - Một số tập thơ của ông: Tinh huyết (1939), Mấy dòng thơ cũ (1988), Tinh hoa (1997),
7. 2. Tìm hiểu chung b. Tác phẩm Xuất xứ Tập thơ Tinh hoa (tập hợp các sáng tác của Bích Khê từ năm 1938 đến năm 1944) Thể thơ Song thất lục bát
8. “Ngày khởi nghĩa tháng Tám, anh đang bị bệnh phổi nặng, nhờ người nhà khiêng cả giường nhỏ anh nằm ra trước cổng để tận mắt nhìn thấy nhân dân xuống đường, trực tiếp sống cái giây phút giải phóng đất nước, giải phóng tâm hồn người thơ. Tôi hiểu sâu sắc nỗi niềm của anh, cũng như ít nhiều từng hiểu tấm lòng anh Hàn Mặc Tử ngày anh còn sống. Trong không khí hào sảng của cuộc khởi nghĩa cả nước, tôi cứ nghĩ rằng, cũng như Bích Khê, nếu Hàn Mặc Tử còn đến hôm nay, anh cũng sẽ cùng chúng tôi, xuống đường biểu tình với quần chúng cách mạng”. (Nguyễn Viết Lãm, Miền Nam Trung Bộ, đất thơ trong kháng chiến chống Pháp, in trong Liên hiệp các Hội Văn học – Nghệ thuật Việt Nam 1948 – 2005, NXB Hội Nhà văn, Hà Nội, 2005, tr.1029)
9. 2. Tìm hiểu chung b. Tác phẩm Bố cục - Phần 1 (ba khổ thơ đầu): hoa rụng cùng mưa (cảnh mưa rơi) - Phần 2 (khổ thơ cuối): lệ rơi cùng mưa (tâm trạng của khách tha hương)
10. II. Khám phá văn bản
11. 1. Đặc điểm của thể thơ song thất lục bát thể hiện trong bài thơ
12. a. Số tiếng trong mỗi câu thơ Tuân thủ mô hình song thất (2 câu 7 tiếng) lục bát (một câu 6 tiếng 1 câu 8 tiếng) Mưa hoa rụng, mưa hoa xuân rụng. Song thất Mưa xuống lầu, mưa xuống thềm lan; Mưa rơi ngoài nẻo dặm ngàn, Lục bát Nước non rả rích giọng đàn mưa xuân.
13. b. Về vần Đầm mưa xuống, nẻo đồi mưa xuống. - Vần lưng (yêu vận): đồi, bóng, cùng Bóng dương tà rụng bóng tà dương; Hoa xuân rơi với bóng dương. - Vần chân (cước vận): xuống, dương, dương, Mưa trong ý khách mưa cùng nước non. non
14. c. Về thanh điệu Lầu mưa xuống, thềm lan mưa xuống, Tuân thủ thanh bằng B T (B) – trắc (T) của các tiếng ở một số vị trí Cùng nước non mưa rụng hoa xuân. trong câu thơ B T B Mưa rơi ngoài nội trên ngàn, B T B Nghe trong ý khách giọt đàn mưa rơi. B T B B
15. d. Về nhịp Rơi hoa hết mưa còn rả rích, - Cặp song thất: lẻ trước, chẵn sau (3/4) (3/2/2) Càng mưa rơi càng tịch bóng dương - Cặp lục bát: theo thể lục bát (2/4), (4/4) Bóng dương với khách tha hương Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi.
16. 2. Tâm trạng, cảm xúc của nhân vật
17. Báo cáo sản phẩm Nhóm 1,4: Nhóm 2, 3: - Chỉ ra và nêu đặc điểm chung của - Ở khổ thơ cuối, cảm xúc, những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng tâm trạng của nhân vật trữ tình mưa trong bài thơ. Tác giả muốn khắc được thể hiện như thế nào? họa tâm trạng gì qua những sự vật, hiện - Chỉ ra mối liên hệ giữa hình tượng ấy? ảnh “nước non”ở ba khổ thơ - Mưa rơi xuống những nơi nào? Nhận đầu với nội dung của hai câu xét gì về cách tác giả miêu tả không thơ cuối. gian? Ngoài rơi xuống những địa điểm cụ thể, mưa còn rơi xuống nơi đâu? Từ đó, tác giả muốn khắc họa tâm trạng của người “khách tha hương” như thế nào?
18. a. Hoa rụng cùng mưa (cảnh mưa rơi) * Những sự vật, hiện tượng phụ họa cùng mưa hoa xuân Trạng thái “rơi”, “rụng”, “xuống”, “rả rích” bóng dương tà Gợi nỗi buồn thương giọng đàn trong tâm hồn “khách tha hương” nước non
19. a. Hoa rụng cùng mưa (cảnh mưa rơi) * Những nơi mưa rơi xuống lầu ý khách Không gian thềm lan miêu tả từ gần đến xa Tâm trạng xúc động dặm ngàn của “khách tha hương” Cơn mưa rơi ngoài nội rả rích, lan rộng khắp chốn Không gian đẹp nhưng đầm đượm buồn, não nề; tiếng đàn mưa u sầu, tĩnh mịch nước non
20. b. Lệ rơi cùng mưa (tâm trạng của khách tha hương) Rơi hoa hết mưa còn rả rích, - Mưa triền miên, rả rích khiến cảnh vật rơi rụng, đượm Càng mưa rơi càng tịch bóng dương buồn Bóng dương với khách tha hương - Sự cô đơn, lạnh lẽo - Mưa đồng điệu với nỗi buồn, Mưa trong ý khách muôn hàng lệ rơi. nỗi nhớ của khách tha hương Nhạy cảm trước vẻ đẹp cuộc sống và nặng lòng với quê hương, đất nước