Giáo án Địa lí 10 - Tuần 2+3, Chủ đề 2: Hệ quả các chuyển động của Trái Đất (Tiết 3)

Nội dung tài liệu: Giáo án Địa lí 10 - Tuần 2+3, Chủ đề 2: Hệ quả các chuyển động của Trái Đất (Tiết 3)

1. Tuần: 2&3 Ngày soạn: 16/9/2021 Tiết ppct: 3,4,5 CHỦ ĐỀ 2: HỆ QUẢ CÁC CHUYỂN ĐỘNG CỦA TRÁI ĐẤT (tiết 3) III. HỆ QUẢ CHUYỂN ĐỘNG XUNG QUANH MẶT TRỜI CỦA TRÁI ĐẤT 1. Chuyển động biểu kiến hàng năm cũa Mặt Trời (CĐBK) * CĐBK là chuyển động không có thực của Mặt Trời bằng mắt thường chúng ta quan sát, làm cho chúng ta có ảo giác là Mặt Trời di chuyển, còn Trái Đất thì đứng yên. Nhưng trong thực tế, không phải Mặt Trời di chuyển mà là Trái Đất chuyển động tịnh tiến xung quanh Mặt Trời. Hình 8. Chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời * Nguyên nhân: Trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương khi chuyển động quanh Mặt Trời. * Biểu hiện: + Hiện tượng Mặt Trời ở đúng đỉnh đầu lúc 12 giờ trưa (tia sáng mặt trời chiếu thẳng góc với tiếp tuyến bề mặt đất) được gọi là Mặt Trời lên thiên đỉnh. + Những khu vực có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh: lần lượt xảy ra tại các địa điểm từ vĩ tuyến 23°27 N (ngày 22-12) cho tới 23°27 B (ngày 22-6) rồi lại xuống vĩ tuyến 23°27 N, cụ thể: - Tại 2 bên đường chí tuyến: 1 lần/năm. - Khu vực nội chí tuyến: 2 lần/năm. Hình 9. Sơ đồ đường biểu diễn CĐBK của Mặt Trời trong năm * Liên hệ VN: Có hiện tượng Mặt Trời lên thiên đỉnh diễn ra lần lượt tại các địa điểm trên lãnh thổ không?Có mấy lần/năm? Vì sao có? Vì sao không có? 2. Các mùa trong năm
2. - Khái niệm: Mùa là một phần thời gian của năm nhưng có những đặc điểm riêng về thời tiết và khí hậu. Hình 10. Sự vận động của Trái Đất quanh Mặt Trời và các mùa ở bán cầu Bắc. + Nguyên nhân sinh ra các mùa: do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương khi chuyển động tịnh tiến quay xung quanh Mặt Trời trong không gian, nên có thời kì bán cầu Bắc ngả về phía Mặt Trời, có thời kì bán cầu Nam ngả về phía Mặt Trời. Điều đó làm cho thời gian chiếu sáng và sự thu nhận lượng bức xạ Mặt Trời ở mỗi bán cầu có sự thay đổi luân phiên trong năm. + Biểu hiện: - Trong năm có 4: mùa Xuân, Hạ, Thu, Đông. - Mùa ở 2 bán cầu diễn ra trái ngược nhau. - Các nước theo dương lịch ở bán cầu bắc lấy bốn ngày: xuân phân (21-3), hạ chí (22-6), thu phân (23-9) và đông chí (22-12) là bốn ngày khởi đầu của bốn mùa. Ở bán cầu Nam, bốn mùa diễn ra ngược với bán cầu bắc. + Nước ta và một số nước châu Á quen dùng âm – dương lịch, thời gian bắt đầu của các mùa được tính sớm hơn khoảng 45 ngày. • Mùa xuân từ ngày 4 hoặc ngày 5 tháng 2 (lập xuân) đến ngày 5 hoặc ngày 6 tháng 5 (lập hạ). • Mùa hạ từ ngày 5 hoặc 6 tháng 5 (lập hạ) đến ngày 7 hoặc ngày 8 tháng 8 (lập thu). • Mùa thu từ ngày 7 hoặc ngày 8 tháng 8 (lập thu) đến ngày 7 hoặc ngày 8 tháng 8 (lập đông). • Mùa đồng từ ngày 7 hoặc ngày 8 tháng 8 (lập đông) đến ngày 4 hoặc ngày 5 tháng 2 (lập xuân). 3. Ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ - Nguyên nhân: Do trục Trái Đất nghiêng và không đổi phương khi chuyển động quanh Mặt Trời, nên tùy vị trí Trái Đất trên quỹ đạo mà ngày, đêm dài ngắn theo mùa và theo vĩ độ. Hình 11. Hiện tượng ngày, đêm dài ngắn khác nhau theo mùa và theo vĩ độ - Biểu hiện: * Theo mùa: có sự đối lập về thời gian ở 2 bán cầu Bắc và bán cầu Nam - Ở Bắc bán cầu:
3. Mùa xuân, mùa hạ: thời gian ngày dài hơn đêm. + Từ 21/3 đến 23/9 ngày dài hơn đêm. + Ngày 21/3: mọi nơi ngày bằng đêm = 12 giờ. + Ngày 22/6: thời gian ngày dài nhất. Mùa thu và mùa đông: đêm dài hơn ngày. + Từ 23/9 đến 21/3 năm sau: ngày ngắn hơn đêm. + Ngày 23/9: mọi nơi ngày bằng đêm = 12 giờ. + Ngày 22/12: thời gian ngày ngắn nhất. - Ở Nam bán cầu thì diễn ra ngược lại. * Theo vĩ độ: + Ở xích đạo quanh năm ngày bằng đêm. + Càng xa xích đạo thời gian ngày và đêm càng chênh lệch. + Từ vòng cực đến cực ngày hoặc đêm bằng 24 giờ. + Ở cực: Có 6 tháng ngày và 6 tháng đêm. Luyện tập 1.Tự luận: Câu 1. Vì sao ở miền Bắc nước ta các mùa khác nhau và đặc điểm thời tiết khác nhau giữa các mùa? Câu 2. Nếu Trái Đất chỉ quay quanh trục mà không quay quanh Mặt Trời thì có hiện tượng mùa không, chuyện gì sẽ xảy ra? Vì sao? 2.Trắc nghiệm: Chọn đáp án đúng nhất cho các câu hỏi sau: Câu 1. Trong khi Trái Đất tự quay quanh trục, những địa điểm không thay đổi vị trí là A. hai cực B. chí tuyến C. vòng cực D. xích đạo Câu 2. Nhận định nào dưới đây là không chính xác về vận tốc chuyển động của Trái Đất quanh Mặt Trời? A. Lớn nhất khi ở gần điểm cận nhật B. Nhỏ nhất khi ở điểm viễn nhật C. Nhỏ hơn so với vận tốc tự quay của Trái Đất D. Lớn hơn so với vận tốc tự quay của Trái Đất Câu 3. Một trận bóng đá ở Tây Ban Nha (múi giờ +1) khai mạc vào lúc 19h GMT ngày 6/1, vậy ở Việt Nam được xem truyền hình trực tiếp vào lúc A. 19h ngày 6/1 B. 1h ngày 6/1 C. 1h ngày 7/1 D. 19h ngày 7/1 Câu 4. Vào ngày 21/3 và 23/9 Mặt Trời lên thiên đỉnh tại A. xích đạo. B. chí tuyến. C. vòng cực. D. hai cực. Câu 5. Vào ngày nào trong năm thì bán cầu Bắc có ngày dài nhất và đêm ngắn nhất? A. 21/3. B. 23/9. C. 22/6. D. 22/12. Câu 6. Nơi nào trên Trái Đất quanh năm độ dài của ngày và đêm luôn bằng nhau? A. Vùng cực. B. Hai cực. C. Chí tuyến. D. Xích đạo. Câu 7. Trong khoảng thời gian từ 21/3 đến 23/9 khu vực nào trên Trái Đất nhận được nhiều nhiệt và ánh sánh Mặt Trời nhất? A. Ngoại chí tuyến bán cầu Bắc. B. Nội chí tuyến bán cầu Bắc. C. Ngoại chí tuyến bán cầu Nam. D. Nội chí tuyến bán cầu Nam. Câu 8. Câu ca dao “Đêm tháng năm chưa nằm đã sáng. Ngày tháng mười chưa cười đã tối” chỉ ra hệ quả địa lí nào sau đây của Trái Đất? A. Ngày, đêm dài ngắn theo mùa. B. Sự luân phiên ngày, đêm. C. Ngày, đêm dài ngắn theo vĩ độ.D. Chuyển động biểu kiến của Mặt Trời.