Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Tiết 19: Đọc: Trở gió - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Bích Hợp

Nội dung tài liệu: Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Tiết 19: Đọc: Trở gió - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Bích Hợp

1. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 Tiết 19. ĐỌC: TRỞ GIÓ (Nguyễn Ngọc Tư) I. Mục tiêu 1. Kiến thức: - Những nét tiêu biểu về nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. - Đặc điểm hình thức của văn bản. - Nội dung ý nghĩa và đặc sắc nghệ thuật của văn bản Trở gió. 2. Năng lực: - HS nhận biết được tình cảm, cảm xúc của người viết thể hiện qua ngôn ngữ VB, cụ thể: lời văn giàu hình ảnh, nhạc điệu, cách sử dụng các biện pháp tu từ như điệp ngữ, so sánh, nhân hoá,... - Thông qua việc phân tích tình cảm của người viết đối với gió chướng, HS cảm nhận được tình yêu, sự gắn bó của người viết đối với quê hương. 3. Phẩm chất:Bồi đắp cho HS những xúc cảm thẩm mĩ trước thiên nhiên, quê hương. II. Thiết bị dạy học và học liệu -Máychiếu, máytính, bảngphụ vàphiếu họctập, Rubric. -Các hình ảnh, video liên quan III. Tiến trình dạy học: * Tổ chức Hoạt động 1: Xác định vấn đề a. Mục tiêu: Kết nối, tạo hứng thú cho HS, chuẩn bị tâm thế tiếp cận kiến thức mới. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Giao nhiệm vụ: Để tạo không khí vào bài học, GV nêu một số cầu hỏi cho HS: 1. Em đã đến tỉnh nào của miền Tây Nam Bộ chưa? 2. Đọc 3 đoạn thơ sau và cho biết hình ảnh xuất nào xuất hiện ở cả 3 đoạn thơ? Ca dao: Đèn lồng treo cột phướng, Gió chướng thổi hao dầu. Em có thương thì để dạ, Chớ có rầu mà hư thân. Hoa thơm trồng dựa cành rào, Gió nam, gió chướng, gió nào cũng thơm. Gió chướng lạnh lùng, mưa rung lá hẹ, Cảm thương nàng có mẹ không cha. Gió chướng lao xao khúc sông nào, sóng nấy, Xuồng em bơi giữa dòng, anh thấy anh thương. Thi ca: “Em nhận ra dòng sông quen thuộc quá, Hương phù sa châu thổ của quê mình, Mùa gió chướng hoa lục bình nở rộ, Chuyến đò chiều chở tím cả hoàng hôn. Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
2. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 (Ngọc Hiệp) Con về thăm Mẹ mùa gió chướng, Gió tự đồng xa thổi mát lòng, Nghe trong ngọn gió mùi rơm rạ, Có chút mùi hương tóc Mẹ già. (Phùng Quang Thuận) 3) Em đã bao giờ được trực tiếp đón gió chướng về hoặc được nghe nói đến gió chướng? - GV khích lệ HS chia sẻ. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ HS lắng nghe, suy nghĩ Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS chia sẻ trải nghiệm cá nhân. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét câu trả lời của HS, dẫn dắt để kết nối hoạt động hình thành kiến thức mới. ->GV dẫn vào bài: Các em ạ! Nhắc đến miền Bắc, chúng ta thường quen thuộc với gió mùa Đông Bắc, đi liền với nó là những cơn mưa phùn bay lất phất; nhắc đến miền Trung, chúng ta thường biết đến những cơn gió Lào nóng nực, thổi trên những triền cát trắng nắng chang chang; vào với miền đất Tây Nam bộ, chúng ta thường nghe người dân nơi đây nhắc đến một loại gió có tên là gió chướng. Gió chướng là thứ gió đặc trưng của phương Nam, khi đất trời trở gió chướng cũng là lúc xuân sắp sang, nên người phương Nam còn gọi nó là gió tết. Ngọn gió tết ấy đã mang đến những xúc cảm gì, văn bản Trở gió của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư sẽ đem đến cho ta những điều thật nhạy cảm tinh tế và sâu sắc trong tâm trạng ngổn ngang lòng mình, mình đón gió chướng. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới I. Khám phá chung văn bản a. Mục tiêu: Tìm hiểu chung về tác giả và văn bản “Trở gió ”. b.Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm NV1: Tìm hiểu về tác giả 1. Tác giả: Bước 1: Giao nhiệm vụ - Nguyễn Ngọc Tư, sinh năm 1976, quê ở Cà Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những hiểu Mau. biết của em về tác giả Nguyễn Ngọc - Văn của chị thường trong sáng, mộc mạc, thể Tư (tiểu sử cuộc đời, sự nghiệp) hiện một tâm hồn tinh tế, nhaycj cảm, giàu yêu Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ thương. - HS dựa vào thông tin SGK và thu - Tác phẩm tiểu biểu: Truyện ngắn Nguyễn thập thông tin đã chuẩn bị ở nhà để trả Ngọc Tư (2005), Tạp văn Nguyễn Ngọc Tư lời. (2005), Không ai qua sông (2016), Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS trả lời nhanh. Bước 4:Kết luận, nhận định - GV nhận xét, chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục 2. NV2: Tìm hiểu chung về văn bản 2. Tác phẩm Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
3. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 “Trở gió” - Văn bản “Trở gió” trích trong “Tạp văn Bước 1: Giao nhiệm vụ Nguyễn Ngọc Tư”, NXB Trẻ, Tp. HCM, 2015, *GV yêu cầu HS nêu xuất xứ của tr.7-10). văn bản: a. Đọc và tìm hiểu chú thích *GV hướng dẫn cách đọc văn bản: - Chú thích:mừng húm, gấp rãi, linh đinh, xà Đọc to, rõ ràng; ngữ điệu đọc cần phù quần,... hợp với nội dung VB. (GV đọc mẫu b. Hình thức văn bản một đoạn đầu, sau đó chỉ định một số *Thể loại: Tản văn HS đọc tiếp những phần còn lại. Lưu ý, - Văn bản được xếp cùng bài học vì cùng hướng chỉ nên để mỗi HS đọc một đoạn có độ đến chủ đề “Khúc nhạc tâm hồn” (tình yêu con dài vừa phải, không để HS nào phải người, thiên nhiên, đất nước ) đọc một đoạn quá dài); *Bố cục: *GV hướng dẫn HS tìm hiểu nghĩa của - P1: Từ đầu đến “Ôi gió chướng”: Cuộc hẹn những từ ngữ khó được chú thích ở với gió chướng. chân trang. Ở trên lớp GV kiểm tra - P2: Từ “Tôi thường đón gió chướng ” đến mức độ hiểu nghĩa từ ngữ khó của HS, “ Còn dưa hấu nữa, ui chao”: Tâm trạng của VD: mừng húm, gấp rãi, linh đinh, xà nhân vật “tôi” khi đón gió chướng; quần,... - P3: Phần còn lại: Những hình dung của “tôi” *GV yêu cầu Hs trả lời câu hỏi khi xa gió chướng. 1) Văn bản “Trở gió” thuộc loại thể loại nào? Tại sao văn bản lại được xếp vào cùng một bài với hai bài thơ bốn chữ và năm chữ? 2) Văn bản chia làm mấy phần? Nêu nội dung của từng phần? 3) Nêu đề tài của văn bản. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ 1. HS đọc văn bản, các em khác theo dõi, quan sát và nhận xét; 2. HS suy nghĩ để trả lời các câu hỏi của GV. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS trả lời, HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét, chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục sau: Khám phá chi tiết văn bản II. Khám phá chi tiết văn bản a. Mục tiêu: - Thông qua việc khai thác các vấn đề nội dung và hình thức của VB giúp HS cảm nhận được hình ảnh gió chướng và tình cảm, cảm xúc của tác giả. b. Tổ chức thực hiện: PHIẾU HỌC TẬP 1 Tìm hiểu hình ảnh gió chướng Những chi tiết, hình ảnh miêu tả Đặc sắc nghệ thuật Tác dụng Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
4. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 ......................................................... ............................ ............................ PHIẾU HỌC TẬP 2 Tìm hiểu tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” Nhiệm vụ Tâm trạng của nhân vật “tôi” Biểu hiện Nhóm 1 Khi đón gió chướng về (đoạn 2) ............................ Nhóm 2 Khi còn nhỏ (đoạn 3) ............................ Nhóm 3 Khi lớn lên, bắt đầu viết văn (đoạn 5) ............................ Nhóm 4 Khi xa quê (đoạn 6) ............................ Nhiệm vụ Nhận xét tình cảm của tác giả với gió chướng: chung ........................................................................................................................ ............................................................................................ HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm NV 1: Tìm hiểu hình ảnh 1. Hình ảnh gió chướng gió chướng Những chi tiết, hình Đặc sắc Tác dụng Bước 1. Giao nhiệm vụ ảnh miêu tả nghệ thuật - GV choHS thảo luận theo Âm thanh của gió Sử dụng Khiến hình ảnh nhóm bàn, hoàn thành chướng: hơi thở gió biện pháp gió chướng hiện Phiếu học tập số 1. rất gần; âm thanh ấy tu từ: so lên sống động như - GV nêu câu hỏi gợi ý hỗ sẽ sang từng giọt tình sánh, nhân con người. trợ HS hoàn thành phiếu. tang; thoảng và e dè; hoá. 1) Âm thanh của gió chướng như ai đó đứng đằng được tác giả miêu tả như thế xa ngoắc tay nhẹ một nào? cái; như đang ngại 2) Tác giả đã sử dụng biện ngần không biết pháp nghệ thuật nào để làm người xưa có nhớ ta nổi bật “tính cách”, “tâm không; mừng húm; trạng”, “cảm xúc” của gió hừng hực, dạt dào, chướng? cồn cào, nồngnhiệt, - GV cho HS đọc lại đoạn dịu dàng văn thứ 4 và nêu câu hỏi: Vì sao tác giả khẳng định - Mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch vì: con người “mùa gió chướng cũng là đón nhận niềm vui khi mùa màng bội thu, cây trái sum suê mùa thu hoạch”? (Chi tiết quả ngọt (gió chướng vào mùa thì lúa cũng vừa chín nào trong văn bản cho ta biết tới;liếp míađợi gió mới chịu già, nước ngọt và trĩu; vú sữa điều đó?) chín cây lúc lỉu, căng bóng;...). Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS các nhóm thảo luận và hoàn thiện vào trong phiếu HT. Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
5. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 3: Báo cáo, thảo luận - Các nhóm cử đại diện báo cáo sản phẩm. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét thái độ và kết quả làm việc của một số cặp tiêu biểu, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế trong hoạt động nhóm của HS. -Chuẩn kiến thức&chuyển dẫn sangmục 2. NV2: Tìm hiểu tình cảm, 2. Tình cảm, cảm xúc của nhân vật “tôi” với gió cảm xúc của nhân vật “tôi” chướng với gió chướng Bước 1. Giao nhiệm vụ Nhiệm Tâm - GV tổ chức hướng dẫn cho vụ trạng các nhóm HS thảo luận (5 của Biểu hiện phút), hoàn thành vào Phiếu nhân vật HT số 2: “tôi” - Nhiệm vụ riêng: Nhóm 1 Khi đón mừng đó rồi bực đó, chờ đợi gió + Nhóm 1: Khi đón gió gió về nhưng khi gió về lại buồn vì chướng về (đoạn 2) chướng gió về có nghĩa là sắp hết năm, Gợi ý: về (đoạn sắp già thêm một tuổi, mỗi lần gió 1) Em hãy chỉ ra những biểu 2) về lại cảm giác mình mất một cái hiện của tâm trạng “lộn xộn, gì đó không rõ ràng, không giải ngổn ngang” của nhân vật thích được,... “tôi” khi đón gió chướng về. 2) Lí do nào khiến nhân vật Nhóm 2 Khi còn Sao tôi lại chờ đợi nó, chẳng phải “tôi” luôn mong ngóng, chờ nhỏ năm nào cũng vậy [...] Nhưng tôi đợi gió chướng? (Nhân vật (đoạn 3) vẫn mong gió chướng về. Sự chờ “tôi” luôn mong ngóng, chờ đợi đã thành thói quen của thời đợi vì gió chướng là gió Tết thơ dại. và mùa gió chướng cũng là mùa thu hoạch. Không chỉ Nhóm 3 Khi lớn Gió chướng với tôi, một đứa bấp vậy, gió chướng đối với tác lên, bắt bỏm văn chương nó “gợi” khủng giả còn gợi nhắc đến quê đầu viết khiếp. hương, gắn liền với quê văn hương); (đoạn 5) + Nhóm 2: Khi còn nhỏ Nhóm 4 Khi xa Tôi vẫn thường hình dung một (Đ3) quê mai mình đi xa, xa lắm, xa cả + Nhóm 3: Khi lớn lên, viết (đoạn 6) những mùa gió, hoặc đọc, hoặc ai văn (đoạn 5) đó nhắc chỉ gọn lỏn hai từ “gió + Nhóm 4: Khi xa quê chướng”, ngay lập tức tôi sẽ chết (đoạn 6) giấc trong nỗi nhớ quê nhà. [... ] Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
6. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 Gợi ý: Ở đó, siêu thị chất đầy những dưa 1)Khi đi xa, tác giả thấy hấu, dưa kiệu, dưa hành, bánh trong siêu thị có những gì? chưng, bánh tét, liệu ở đó, có ai 2) Khi nhìn thấy ở siêu thị bán một mùa gió cho tôi? chất đầy những món ăn đó, Nhiệm - Nhận xét tình cảm của tác giả với gió tác giả vẫn cảm thấy thiếu vụ chướng: điều gì? chung (Siêu thị chất đầy những + Đó là tình yêu, sự gắn bó tha thiết với con món ăn truyền thống nhưng người, cảnh sắc quê hương thiếu gió chướng tức là thiếu + Tác giả là con người có tâm hồn tinh tế, hương vị quê hương xứ sở). nhạy cảm, có khả năng cảm nhận được 3) Qua câu hỏi “có ai bán những thay đổi rất nhỏ, rất khẽ khàng của một mùa gió cho tôi?”, em tạo vật cũng như của tâm trạng con người cảm nhận được tình cảm gì mỗi khi gió chướng về. của tác giả? (Nỗi nhớ quê hương da diết, nôn nao) - Nhiệm vụ chung: Nhận xét tình cảm của tác giả với gió chướng. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ HS các nhóm thực hiện theo yêu cầu của nhóm. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - Các nhóm cử đại diện báo cáo sản phẩm. - Nhóm khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhậnxéttháiđộvà kếtquả làmviệccủa các nhóm, chỉ ranhữngưuđiểmvàhạn chế tronghoạt động nhóm củaHS. -Chuẩn kiến thức&chuyển dẫn sangmục 3 Tổng kết; III. Hướng dẫn HS tổng kết a. Mục tiêu:Giúp HS khái quát nghệ thuật, nội dung, ý nghĩacủa bài thơ; rút ra bài học về cách đọc thơ năm chữ b. Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm III. Tổng kết Bước 1: Giao nhiệm vụ: 1. Nghệ thuật Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
7. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 - GV sử dụng kĩ thuật viết 01 phút để - Giọng điệu giãi bày, tâm tình, chia sẻ; yêu cầu HS hoạt động cá nhân, tóm - Ngôn ngữ gợi cảm xúc, suy tư, mang đậm chất tắt những đặc sắc về nghệ thuật và Nam Bộ; nội dung, ý nghĩa của văn bản. - Chi tiết, hình ảnh sinh động, hấp dẫn; ? Em rút ra bài học nào khi đọc - Miêu tả tinh tế, nhạy cảm; hiểu tác phẩm là tiểu thuyết ? - Kết hợp giữa biểu cảm, miêu tả, tự sự; Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: - Sử dụng thành công phép tu từ: so sánh, nhân - HS suy nghĩ cá nhân và ghi ra giấy hoá. câu trả lời trong 01 phút. 2. Nội dung - GV hướng theo dõi, hỗ trợ (nếu HS - “Trở gió” thể hiện tình yêu, sự gắn bó tha thiết gặp khó khăn). với con người, với quê hương. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS trình bày các nội dung tổng kết. - HS khác bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định (GV): GV nhận xét, đánh giá, biểu dương, chuẩn kiến thức bài học. Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: Giúp HS củng cố hiểu biết về thể thơ qua việc đánh giá ưu thế, tác dụng của thể thơ năm chữ trong việc thể hiện cảm xúc của nhà thơ. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Giao nhiệm vụ - GV tổ chức cho HS viết đoạn văn ra giấy, với yêu cầu sau: Đề bài 1:Viết đoạn văn từ 5 đến 7 câu nêu cảm nhận củaem về tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiệntrong văn bản. Gợi ý: - HS chọn chi tiết, câu văn thể hiện tình cảm của tác giả ở các thời điểm khác nhau của cuộc đời (khi đón gió chướng về; khi còn nhỏ, khi viết văn; khi đi xa); - Lập ý cho đoạn văn (Lần lượt trình bày: Giới thiệu chung về tác giả tác phẩm, nêu cảm nhận về các chi tiết, câu văn thể hiện tình cảm của tác giả, đánh giá khái quát); - Viết; - Chỉnh sửa và hoàn thiện. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS thực hiện cá nhân: viết bài ra vở. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS trình bày, HS khác theo dõi, nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định -GV nhận xét, tuyên dương HS. Hoạt động 4: Vận dụng a. Mụctiêu:Từ kiến thức có trong bài học, HS vận dụng, kết nối vào thực tế của bản thân. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1. Giao nhiệm vụ - GV tổ chức cho HS viết đoạn văn ra giấy, với yêu cầu sau: Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
8. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 Đề bài 2: Với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư tình yêu quê hương là sự gắn bó tha thiết với gió chướng. Nếu một mai xa quê hương, hình ảnh nào của quê hương khiến em nhớ mãi? Vì sao? (Hãy viết 1 đoạn văn từ 5 đến 7 câu chia sẻ về điều đó). - HS tự lựa chọn hình ảnh mà mình gắn bó, ấn tượng nhất của quê hương. - Lập ý cho đoạn văn bằng cách trả lời câu hỏi: Vì sao? (Nó gắn bó với em như thế nào? Nó mang đến cho em những điều thú vị gì?....) - Viết; - Chỉnh sửa và hoàn thiện. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS thực hiện nhiệm vụ ở nhà: Viết ra giấy theo đúng yêu cầu, sau đó chỉnh sửa bài viết. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - GV gọi HS lên trình bày (đầu tiết sau) -HS khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét đánh giá, biểu dương. - GV đọc đoạn văn cho học sinh tham khảo. ĐOẠN VĂN THAM KHẢO Đề bài 1: Cảm nhận tình cảm, cảm xúc của tác giả được thể hiện trong văn bản Quê hương là nơi mỗi người được sinh ra, được sống gắn bó với biết bao nhiêu kỉ niệm vui buồn. Với nhà văn Nguyễn Ngọc Tư, mỗi lần “trở gió” là một lần nhà văn nhớ về gió chướng quê hương. Gió chướng về mang đến cho tác giả bao nhiêu cung bậc cảm xúc, gió chướng về có nghĩa là sắp hết năm, sắp già thêm một tuổi. Gió chướng về là lúc vào mùa thu hoạch, là tết đến được đón nhận bao nhiêu niềm vui hoa trái ngọt lành. Với một người viết văn như tác giả, gió chướng về còn gợi bao nhiêu cảm xúc viết. Cả lúc xa quê, dẫu đủ đầy hương vị ngày tết, nhà văn vẫn nôn nao nhớ về gió chướng quê nhà. Bằng giọng văn gợi cảm, giàu hình ảnh, giàu suy tư, ngôn ngữ đậm chất Nam Bộ nhà văn Nguyễn Ngọc Tư đã truyền cho mỗi chúng ta tình yêu thiết tha với con người và cảnh sắc quê hương. Đề bài 2: Hình ảnh quê hương khiến em nhớ mãi khi đi xa Quê hương, hai tiếng gọi thân thương và bền chặt. Đó là nơi mà mỗi khi phải đi xa em luôn mong ngóng và nhớ về. Hình ảnh quê hương mà em nhớ nhất chính là những dãy đồi trập trùng, xanh biếc. Những dãy đồi ấy có những rừng cây xanh rì rào trong gió, những khe suối ngày đêm chảy róc rách. Dưới chân đồi là những ngôi nhà sàn e ấp trong vòm lá biếc xanh. Chiều chiều, chúng em rong chơi trên đồi trong làn gió mát rượi. Nơi ấy còn có những con đường dẫn em tới trường với biết bao nhiêu kỉ niệm đẹp của tuổi học trò, bởi vậy, khi xa em làm sao em không nhớ! HƯỚNG DẪN TỰ HỌC - Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc vẽ tranh, sưu tầm hình ảnh ấn tượng về bài học. - Tìm đọc thêm các tản văn khác của Nguyễn Ngọc Tư. - Chuẩn bị soạn bài thực hành tiếng Việt: “Nghĩa của từ, các biện pháp tu từ”. I. ĐỌC HIỂU (4,0 điểm) Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp
9. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I - NĂM HỌC 2024- 2025 Gv: Nguyễn Thị Bích Hợp