Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Bài: Gặp lá cơm nếp - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Tú Ngọc

Nội dung tài liệu: Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Bài: Gặp lá cơm nếp - Năm học 2024-2025 - Nguyễn Thị Tú Ngọc

1. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 GẶP LÁ CƠM NẾP - Thanh Thảo- NGÀY SOẠN: 1/10/2024 NGÀY DẠY KIỂM DIỆN 5/10/2024 7A1: 50/50 I. Mục tiêu 1. Kiến thức - HS nhận biết được những đặc điểm cơ bản của thể loại thơ bốn chữ qua văn bản - HS phân tích hình ảnh người mẹ qua kí ức của con và tình cảm của người con dành cho mẹ qua bài thơ - HS nhận xét được một số yếu tố về (ngôn ngữ, giọng điệu, hình ảnh thơ) trong văn bản 2. Năng lực a. Năng lực chung: - Hướng học sinh trở thành người đọc độc lập với các năng lực giải quyết vấn đề, tự quản bản thân, năng lực giao tiếp, trình bày, thuyết trình, tương tác, hợp tác. b. Năng lực riêng: - Năng lực văn học: nhận biết, bước đầu nhận xét, phân tích được ngôn ngữ, hình ảnh, giọng điệu trong văn bản - Năng lực ngôn ngữ: Hiểu ý kiến các bạn, nắm bắt được thông tin từ phần giới thiệu bài 3. Phẩm chất: - Có ý thức vận dụng kiến thức vào để hiểu và phân tích các VB được học. - Biết trân trọng, vun đắp tình yêu con người, thiên nhiên, quê hương, đất nước II. Thiết bị dạy học và học liệu 1. Chuẩn bị của GV - Giáo án; - Phiếu bài tập, trả lời câu hỏi; - Các phương tiện kỹ thuật; - Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp; - Bảng giao nhiệm vụ học tập cho học sinh ở nhà. 2. Chuẩn bị của HS: SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi. III. Tiến trình dạy học 1 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
2. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Hoạt động 1: Khởi động a. Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập của mình. HS khắc sâu kiến thức nội dung bài học. b. Nội dung: HS chia sẻ kinh nghiệm của bản thân. c. Sản phẩm: Những suy nghĩ, chia sẻ của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV tổ chức cho HS nghe bài hát QUÊ TÔI, yêu cầu HS cảm nhận về ngôn từ giai điệu trong bài hát. HS trả lời câu hỏi: Nếu một ngày nào đó, em phải xa gia đình, xa quê hương, em sẽ nhớ về điều gì nhất? Vì sao? - GV dẫn dắt vào bài mới: Các em thân mến! Quê hương hai tiếng gọi thiêng liêng cất lên từ trái tim mỗi con người. Trong mỗi chúng ta ai cũng ẩn sâu cho mình hình ảnh nơi chôn nhau cắt rốn, nơi ta sinh ra và lớn lên, nơi luôn chan chứa tình yêu thương. Có lẽ cảm xúc về quê hương là những cảm xúc cao đẹp nhất. Trong vô vàn những trang thơ viết về quê hương chúng ta có thể kể đến những vần thơ của nhà thơ Thanh Thảo với những ngôn từ giản dị, hình ảnh quê chân thực, gần gũi bài thơ GẶP LÁ CƠM NẾP đã mang đến cho độc giả những nguồn cảm xúc khác nhau. Trong bài học hôm nay chúng ta sẽ cùng đi tìm hiểu bài thơ GẶP LÁ CƠM NẾP để hòa chung vào không gian làng quê, tận hưởng những xúc cảm tuyệt vời đó mà thi sẽ muốn lan tỏa đến chúng ta. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức Hoạt động 1: Đọc và tìm hiểu chung a. Mục tiêu: Nắm được thông tin về tác giả, tác phẩm. b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Thao tác 1: đọc- chú thích I.Đọc- Tìm hiểu chung Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 1. Đọc- chú thích - 2 bạn học sinh đọc trước lớp - GV yêu cầu HS: 2 học sinh đọc văn - Giọng đọc diễn cảm, sâu lắng bản trước lớp - HS tiếp nhận nhiệm vụ. 2 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
3. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực hiện nhiệm vụ - HS thực hiện nhiệm vụ. Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận - HS quan sát, theo dõi, suy ngẫm - GV quan sát, hỗ trợ Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động - GV nhận xét, đánh giá Thao tác 2: Tìm hiểu về tác giả, tác 2. Tìm hiểu chung a. Tác giả phẩm - Thanh Thảo (1946), tên khai sinh là Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ Hồ Thành Công. - GV yêu cầu HS: Đọc phần tiểu dẫn - Quê quán: Quảng Ngãi. - Trực tiếp cầm súng chiến đấu SGK, nêu hiểu biết của mình về nhà am hiểu và viết rất sâu sắc về vấn đề thơ Thanh Thảo chiến tranh và người lính - HS tiếp nhận nhiệm vụ. - Tư duy thơ cách tân, suy tư sâu sắc Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực - Tác phẩm tiêu biểu: Những người hiện nhiệm vụ đi tới biển; Dấu chân qua trảng cỏ; - HS thực hiện nhiệm vụ. Những ngọn sóng mặt trời Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận - HS trả lời câu hỏi; - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời của bạn. Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện hoạt động - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức Ghi lên bảng. 3 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
4. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV: Tổ chức hoạt động nhóm đôi b. Tác phẩm Hoàn thành phiếu học tập - Thể loại: thể thơ năm chữ - Xuất xứ: In trong tập thơ “Dấu chân qua tràng cỏ” -2015 - Phương thức biểu đạt: biểu cảm - Bố cục Phần 1: (2 khổ đầu) Hình ảnh người mẹ qua kí ức của con Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Phần 2: (2 khổ cuối) Tình cảm của người con dành cho - HS thảo luận mẹ và quê hương. Bước 3: Báo cáo, thảo luận: HS báo cáo kết quả, nhận xét. Bước 4: Kết luận, nhận định. GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức. Hoạt động 2: Khám phá văn bản a. Mục tiêu: Phân tích được đặc điểm thể thơ năm chữ, hình ảnh người mẹ qua kí ức của con và tình cảm của người con dành cho người mẹ, quê hương b. Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi. c. Sản phẩm học tập: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS. d. Tổ chức thực hiện: HOẠT ĐỘNG CỦA GV – HS DỰ KIẾN SẢN PHẨM Thao tác 1: Tìm hiểu về đặc điểm thơ II. Khám phá văn bản năm chữ trong văn bản “Gặp lá cơm 1. Tìm hiểu về đặc điểm thơ năm chữ nếp” trong văn bản “Gặp lá cơm nếp” Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ 4 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
5. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 GV yêu cầu HS hoàn thành PHT cá nhân Bước 2: HS thực hiện nhiệm vụ Thơ năm chữ góp phần thể hiện - HS đọc cá nhân. cảm xúc của bài thơ: Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận + Tấm lòng của người con đối với quê - HS trình bày sản phẩm; hương, đất nước và người mẹ của mình. - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu + Tình cảm được thực hiện hóa bằng trả lời của bạn. hành động thực tiễn: người con trực Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện tiếp cầm súng vào chiến trường để đấu hoạt động tranh, để bảo vệ quê hương, đất nước - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức Ghi lên bảng. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 2. Hình ảnh người mẹ qua kí ức của GV hỏi: Đọc đoạn thơ đầu và cho biết con người con đang trong hoàn cảnh như thế a. Hoàn cảnh của người con nào? Xa nhà đã mấy năm Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: Thèm bát xôi mùa gặt - HS thực hiện nhiệm vụ cá nhân Khói bay ngang tầm mắt Bước 3: Báo cáo, thảo luận: Mùi xôi sao lạ lùng. HS báo cáo kết quả, nhận xét. - Người con xa nhà, trên đường hành Bước 4: Kết luận, nhận định. quân, gặp lá cơm nếp - hương vị lá cơm GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức. nếp - Nhớ làn khói xôi mùa gặt - Nhớ hình ảnh mẹ nấu xôi bên bếp lửa. 5 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
6. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Hoàn cảnh đặc biệt mà người lính trải qua trong chiến tranh Tâm hồn tinh tế, ý thức trách nhiệm với quê hương, đất nước. Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: GV hỏi: b. Hình ảnh của người mẹ - Tìm những câu thơ miêu tả hình ảnh Mẹ ở đâu, chiều nay người mẹ trong khổ 2 Nhặt lá về đun bếp - Những câu thơ đó cho em cảm nhận đó Phải mẹ thổi cơm nếp là người mẹ như thế nào? Mà thơm suốt đường con. - Tác giả đã sử dụng BPNT nào trong - Câu hỏi nỗi băn khoăn, day dứt của khổ thơ? người con khi không được ở bên chăm - Nhận xét về cảm xúc, tình cảm của sóc mẹ. người con. - Hành động của me: + Nhặt lá Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: + Đun bếp - HS thực hiện nhiệm vụ + Thổi cơm Bước 3: Báo cáo, thảo luận: Động từ + Liệt kê HS báo cáo kết quả, nhận xét. Gợi hình ảnh người mẹ nghèo tần Bước 4: Kết luận, nhận định. tảo, lam lũ, dành cho con tất cả yêu GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức. thương Mà thơm suốt đường con. - Tình mẹ khắc sâu trong tim đã nối liền khoảng cách. Khổ 2: nỗi nhớ mẹ, xót xa trước sự vất vả của mẹ, trân trọng những tình cảm mà mẹ dành cho mình Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ: 3. Tình cảm của con dành cho mẹ và HOẠT ĐỘNG NHÓM quê hương 6 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
7. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 - Tìm hiểu khổ 3: a. Khổ 3 - Tìm những từ ngữ thể hiện cảm xúc - “Ôi” trực tiếp của người con? Nhận xét về Thán từ thể hiện sự xúc động cảm xúc đó. trào dâng - Em hiểu “mùi vị quê hương” được nhắc - “quên làm sao được” đến trong khổ thơ thứ 3. Tình cảm trân trọng của người con - Em có cảm nhận như thế nào về tình cảm của người con dành cho gia đình, - “Mùi vị quê hương” hương vị lá quê hương và đất nước? cơm nếp gắn liền với hình ảnh của mẹ, của kỉ niệm, của quê hương trở thành biểu tượng của quê hương. - Mẹ già và đất nước/ Chia đều nỗi nhớ thương hình ảnh sóng đôi thái độ trân trọng dành cho cả hai người mẹ: người mẹ nơi quê nhà và bà mẹ Tổ quốc. Thể hiện tình yêu gia đình, yêu quê hương tha thiết hòa quyện với tình yêu đất nước. Hình ảnh quê hương, đất nước hiện lên chân thật, gần gũi, gắn với hình bóng lam lũ, tảo tần của người mẹ. - Tìm hiểu khổ 4: Vẻ đẹp tâm hồn của người con. Hoàn thành PHT số 02 b. Khổ 4: - Biện pháp nhân hóa: Cỏ cây cũng thấu hiểu nỗi nhớ của người lính. - Tình cảm của nhà thơ dường như chưa bộc lộ hết, chưa cất lên hết thành lời, để lại dư âm sâu lắng trong lòng người đọc. 7 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
8. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Tình cảm cao đẹp của người con dành cho người mẹ và quê hương Bốn khổ thơ cũng mang lại cho người đọc bức chân dung tâm hồn của người lính: tinh tế, nhạy cảm, yêu gia đình, yêu quê hương đất nước mình Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: tha thiết. - HS thực hiện nhiệm vụ. Bước 3: Báo cáo, thảo luận: HS báo cáo kết quả, nhận xét. Bước 4: Kết luận, nhận định. GV kết luận và nhấn mạnh kiến thức. Cảm xúc của bài thơ phát triển như thế nào qua bốn khổ? Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ III. Tổng kết - GV yêu cầu HS khái quát nội dung nghệ 1. Nghệ thuật thuật của bài - Thể thơ năm chữ (tiếng) ngắn gọn, vần - GV hỏi thêm: Theo em, các yếu tố cần chân, nhịp linh hoạt. chú ý khi đọc bài thơ năm chữ (tiếng)? - Từ ngữ, hình ảnh dung dị. - Biện pháp tu từ: nhân hóa, liệt kê - HS tiếp nhận nhiệm vụ. 2. Nội dung 8 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
9. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 2: HS trao đổi thảo luận, thực - Tình cảm gia đình hòa quyện không hiện nhiệm vụ thể tách rời với tình yêu quê hương. - HS thực hiện nhiệm vụ. - Vẻ đẹp tâm hồn người lính thời chống Bước 3: Báo cáo kết quả và thảo luận Mĩ. - HS trả lời câu hỏi; 3. Yếu tố cần có khi đọc thơ năm chữ - GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu - Thể thơ trả lời của bạn. + Mỗi dòng gồm năm chữ (tiếng). Số Bước 4: Đánh giá kết quả thực hiện lượng dòng không hạn chế. Có thể chia hoạt động khổ hoặc không. - GV nhận xét, đánh giá, chốt kiến thức + Vần chân: nhiều kiểu gieo vần (vần Ghi lên bảng. liền, vần cách, vần hỗn hợp ). + Nhịp: thường ngắt 2/3 hoặc 3/2 đồng thời ngắt linh hoạt phù hợp với cảm xúc. - Bố cục - Nhan đề bài thơ - Trạng thái cảm xúc - Từ ngữ, hình ảnh, biện pháp tu từ Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: Củng cố lại kiến thức đã học. b. Nội dung: Sử dụng SGK, kiến thức đã học để hoàn thành bài tập. c. Sản phẩm học tập: Kết quả của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV tổ chức trò chơi Ôn tập bài học 9 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
10. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 1. Vần trong khổ thơ sau là vần gì? Ôi mùi vị quê hương Con quên làm sao được Mẹ già và đất nước Chia đều nỗi nhớ thương. A. vần chân, vần liền, vần cách B. vần chân, vần liền C. vần chân, vần lưng D. vần lưng, vần liền 2. Cảm xúc của nhân vật người con được bộc lộ theo trình tự nào? A. Nhớ về mẹ nhớ về món ăn gặp lá cơm nếp suy tư về quê hương, đất nước. B. Gặp lá cơm nếp nhớ về món ăn nhớ về mẹ suy tư về quê hương, đất nước. C. Nhớ về món ăn gặp lá cơm nếp suy tư về quê hương, đất nước nhớ về mẹ. D. Suy tư về quê hương gặp lá cơm nếp nhớ về món ăn nhớ về mẹ. 3. Cảm xúc trong bài thơ Gặp lá cơm nếp là gì? A. Tình yêu gia đình hòa quyện với tình yêu quê hương, đất nước B. Tình yêu thiên nhiên tha thiết C. Tình cảm hàng xóm, láng giềng D. Tình đồng chí đồng đội 10 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
11. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 4. Biện pháp tu từ được sử dụng trong hai dòng thơ: Cây nhỏ rừng Trường Sơn Hiểu lòng nên thơm mãi A. So sánh B. Nhân hóa C. Hoán dụ D. Ẩn dụ 5. Hình ảnh trong bài thơ Gặp lá cơm nếp có đặc điểm: A. Tráng lệ, hào hùng B. Dung dị, mộc mạc C. Thơ mộng, lãng mạn D. Nhỏ bé, xinh xắn 6. Người mẹ trong bài thơ hiện lên là người như thế nào? A. Người mẹ nghèo tần tảo, lam lũ B. Người mẹ giàu tình yêu thương. C. Một người mẹ giản dị, dịu hiền D. Tất cả các đáp án trên - GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. Hoạt động 4: Vận dụng a. Mục tiêu: Vận dụng kiến thức đã học để giải bài tập, củng cố kiến thức. b. Nội dung: Sử dụng kiến thức đã học để hỏi và trả lời, trao đổi. c. Sản phẩm học tập: Sản phẩm của HS. d. Tổ chức thực hiện: - GV yêu cầu HS: (1) Em hãy đóng vai người con – người lính viết một lá thư gửi người mẹ đang ngày đêm trông ngóng, mong chờ (Đoạn văn khoảng 5-7 câu). (2) Viết đoạn văn nêu cảm nghĩ về tình cảm của người con đối với người mẹ trong bài thơ “Gặp lá cơm nếp”. Bài viết tham khảo đề 2 Viết về mẹ, có biết bao bài thơ thật ấm áp, xúc động, nhưng đến khi đọc Gặp lá cơm nếp của nhà thơ Thanh Thảo, lòng ta càng nhớ mẹ nhiều, càng thấm thía tình 11 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng
12. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 mẫu tử thiêng liêng đặt trong hoàn cảnh chiến tranh chia cắt. Người con trong bài thơ đang ở một hoàn cảnh thật đặc biệt: anh đang trên đường hành quân ra mặt trận thì gặp một loài cây thân thuộc – lá cơm nếp. Hương thơm và hình ảnh loài cây nhắc anh nhớ về món ăn mẹ nấu, nhớ hương vị dẻo thơm của quê hương, anh nhớ hình ảnh người mẹ tần tảo sớm hôm nấu cho anh nồi cơm nếp thơm lừng. Mẹ ở đâu chiều nay / Nhặt lá về đun nếp / Phải mẹ thổi cơm nếp – Nỗi nhớ mẹ dồn nén bao lâu bỗng òa ra. Đứa con xa nhà càng nhớ những ấm áp của mẹ, nhớ bóng mẹ già vất vả ngược xuôi lo miếng ăn giấc ngủ cho con. Từ tình yêu mẹ, lan tỏa ra là tình yêu quê hương đất nước: “Mẹ già và đất nước / Chia đều nỗi nhớ thương“. Thương nhớ mẹ, người con cầm súng ra đi bảo vệ đất nước, bảo vệ quê hương, cũng là bảo vệ cuộc sống bình yên cho gia đình, cho người mẹ của mình. Tình yêu thương ấy thật đáng quý, thật đáng tự hào! Đấy là tình yêu của lính! - GV nhận xét, đánh giá, chuẩn kiến thức. ================================================== 12 GV: Nguyễn Thị Tú Ngọc- THCS Tam Hồng