Báo cáo Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật

Nội dung tài liệu: Báo cáo Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức các hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật

1. CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM Độc lập - Tự do - Hạnh phúc BÁO CÁO THỰC HIỆN GIẢI PHÁP I. THÔNG TIN CHUNG 1. Tên giải pháp: “Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật”. 2.Tác giả: Nguyễn Thị Thu Vân 3. Đồng tác giả: Không 4. Chủ đầu tư thực hiện: Nguyễn Thị Thu vân 5. Lĩnh vực áp dụng: Nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật 6. Thời gian, bắt đầu áp dụng: Bắt đầu từ ngày 01/11/2021 7. Địa điểm áp dụng: Lớp mẫu giáo 5-6 tuổi B Trường Mầm non Hoa Hồng II. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Lý do, sự cần thiết chọn giải pháp “Trẻ em như búp trên cành, biết ăn biết ngủ, biết học hành là ngoan” Câu nói của Bác mang đầy những ý nghĩa to lớn đối với các em thiếu nhi và cả những người lớn nữa. Hình ảnh "Trẻ em" được Bác so sánh với "Búp trên cành" để nhấn mạnh rằng trẻ em là một thế hệ nhỏ của đất nước cần được nâng niu chăm sóc và cần phải học tập. Trẻ em trong giai đoạn từ 0-6 tuổi là thời kì phát triển mạnh mẽ cả về thể chất, trí tuệ, cảm xúc. Trẻ tương tác tích cực với những gì diễn ra xung quanh chúng. Bản chất việc học ở trẻ em là thông qua sự bắt chước, khám phá, trải nghiệm, thực hành để hiểu về những sự vật, hiện tượng diễn ra xung quanh trẻ, đồng thời trẻ học cách biểu đạt những hiểu biết đó thông qua sự chia sẻ, trao đổi với bạn bè. Vì vậy, vai trò của giáo viên là khai thác các tình huống cũng như các vật liệu khác nhau để khuyến khích trẻ chơi, khuyến khích trẻ hoạt động cùng nhau. Giáo viên giúp trẻ suy nghĩ nhiều hơn về những gì chúng nhìn thấy và đang làm, kích thích trẻ quan sát, xem xét, phỏng đoán các sự vật hiện tượng xung quanh và chia sẻ điều trẻ nhìn thấy, điều trẻ nghĩ hoặc điều còn băn khoăn, thắc mắc. Kích thích cho trẻ tham gia chủ động, tích cực vào các hoạt động để
2. 2 nhận thức và trải nghiệm những kiến thức, kỹ năng, thái độ mà trẻ đã có hoặc chưa có trong cuộc sống. Qua đó trẻ được tìm tòi khám phá thế giới xung quanh bằng các giác quan, bằng sự cảm nhận của tư duy của ngôn ngữ và đặc biệt là thông qua quá trình trải nghiệm tích cực của chính bản thân trẻ. Trong giáo dục mầm non, tình huống thường xuyên xảy ra và muôn màu, muôn vẻ: khi thì do mâu thuẫn giữa trẻ và điều kiện sống, khi thì do mâu thuẫn giữa đòi hỏi của người lớn xung quanh với khả năng và tính nết của trẻ, có khi lại do mâu thuẫn giữa chính trẻ với nhau trong hoạt động. Giáo viên biết lợi dụng tình huống để giáo dục, có thể coi là phương pháp đặc trưng của giáo dục mầm non. Vì trẻ trước tuổi đến trường chưa thể tiếp thu những điều kiện răn dạy theo bài bản của người lớn, chính trong hoàn cảnh tự nhiên trẻ lại càng dễ dàng tiếp nhận tác dụng giáo dục của người lớn và việc càng diễn ra tự nhiên bao nhiêu thì hiệu quả giáo dục càng cao bấy nhiêu. Tình huống trong giáo dục mầm non vô cùng phong phú và đa dạng bởi sự phát triển của trẻ rất khác nhau. Mỗi trẻ một tính nết riêng, một khả năng riêng, tình huống xảy ra trong những thời điểm và không gian khác nhau. Không thể có một giải pháp nào chung chung cho mọi đứa trẻ vì mỗi trẻ là một con người riêng biệt. Tình huống thường gặp trong đời sống của trẻ hết sức sinh động cho nên cách giải quyết cũng phải thật linh hoạt, tùi cơ ứng biến, không thể rập theo một các khuôn định sẵn, cứng nhắc. Việc tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động, đặc biệt là trẻ mẫu giáo 5 - 6 tuổi được tham gia tích cực vào hoạt động trải nghiệm trong trường mầm non là việc làm vô cùng cần thiết. Qua đó giúp trẻ lĩnh hội được những kiến thức trong cuộc sống gần gũi với trẻ và ở xung quanh trẻ, về những mối quan hệ giữa con người với con người, giữa con người với thiên nhiên, những ngành nghề trong xã hội, những kiến thức khoa học đơn giản về con người, về động vật, thực vật, và thế giới tự nhiên.... Giáo dục theo hướng trải nghiệm luôn đòi hỏi trẻ phải chủ động, độc lập, sáng tạo sử dụng kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm đã có để giải quyết các vấn đề do tình huống thực tiễn đặt ra. Vậy làm thể nào để vận dụng hoàn cảnh thật cho trẻ hoạt động trải nghiệm có hiệu quả, tạo ra nhiều cơ hội để thể hiện khả năng, năng lực thực tiễn của trẻ là điều mà luôn thôi thúc tôi lựa chọn đề tài “Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật” với mong muốn giúp trẻ lĩnh hội được những kiến thức trong cuộc sống gẫn gũi với trẻ và ở xung quanh trẻ. 2. Thực trạng về tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật Có thể nói tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động, trải nghiệm là cả một nghệ thuật và là vấn đề khoa học. Tuy nhiên đứng trước thực
3. 3 trạng hiện nay, tôi nhận thấy đa số giáo viên vẫn áp dụng cách dạy trẻ theo phương pháp cổ truyền: cô giáo giải quyết vấn đề với trẻ dựa vào tình cảm và nhận thức của cô, chứ không đứng trên tình cảm và nhận thức của trẻ. Bên cạnh đó, giáo viên lại bỏ qua các tình huống thật xảy ra tại lớp, giải quyết qua loa, và áp đặt trẻ phải như thế này, như thế kia, ngăn cấm, nhắc nhở , thậm chí trừng phạt trẻ. Chính những cách xử lý đó đã làm cho trẻ bị ức chế tạm thời vì không được thỏa mãn tâm lý, càng làm tăng sự tò mò cho trẻ “tại sao mình không được đánh bạn, tại sao mình không được chơi ở đó, và rất nhiều câu hỏi tại sao ở trẻ”. Trẻ ở lớp khi tổ chức các hoạt động để thu hút trẻ tham gia thì đòi hỏi giáo viên bỏ nhiều công sức để làm đồ dùng dạy học đẹp, màu sắc hấp dẫn thì trẻ mới tích cực tham gia khám phá, trải nghiệm; đây cũng là nỗi trăn trở của bản thân vì không có thời gian nhiều để làm đồ dùng đồ chơi, và đặc biệt tốn nhiều tiền và công sức. Vì vậy, tôi nhận thấy việc tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm sẽ giúp cho giáo viên đỡ tốn công sức và kinh phí làm đồ dùng đồ chơi, nhưng đòi hỏi người giáo viên phải có nhiều kỹ năng sư phạm để giải quyết tình huống xảy ra. Qua đó trẻ được trải nghiệm trực tiếp, tự lực tích lũy kiến thức, kỹ năng, thái độ thực tiễn để trẻ tự mình tạo thành kinh nghiệm riêng của bản thân và phát triển cá nhân theo năng lực. 2.1. Thuận lợi Trong năm học 2021-2022, trường Mầm non Hoa Hồng thực hiện chuyên đề “Xây dựng môi trường lấy trẻ làm trung tâm” giai đoạn 2. Lãnh đạo nhà trường luôn chỉ đạo sát sao việc tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ; luôn tạo điều kiện thuận lợi để giáo viên học tập lẫn nhau qua các buổi sinh hoạt chuyên môn, chuyên đề, qua buổi họp hàng tháng giáo viên nắm rõ hơn mục đích của việc xây dựng môi tường lấy trẻ làm trung tâm cho trẻ. Trẻ ở lớp nhanh nhẹn, một số trẻ quá hiếu động, nên rất nhiều tình huống xảy ra trong ngày, đây cũng là điều kiện thuận lợi để tôi tận dụng cho trẻ hoạt động, khám phá. Bên cạnh đó, tôi chú trọng tạo cho trẻ môi trường hoạt động phong phú, hấp dẫn với các đồ dùng, đồ chơi và các nguyên vật liệu khác nhau để kích thích hứng thú khám phá của trẻ. 2.2. Khó khăn Tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ khám phá, trải nghiệm là việc làm thường ngày của giáo viên khi trực tiếp dạy trẻ trong nhà trường. Song khi đi sâu vào tôi nhận thấy vẫn còn gặp một số khó khăn, hạn chế như sau: - Chế độ sinh hoạt một ngày của trẻ liên tục, giáo viên không có thời gian để tận dụng các tình huống xảy ra tại lớp để cho trẻ khám phá, trải nghiệm. Chỉ xử lý qua loa và yêu cầu trẻ dừng lại.
4. 4 - Khả năng xử lý tình huống và sự sáng tạo của bản thân còn hạn chế, chưa hướng trẻ đưa ra cách giải quyết vấn đề, ngược lại cô giải quyết thay trẻ và yêu cầu trẻ làm theo cô Trẻ ở lớp cùng một độ tuổi nhưng tính tích cực, cách tiếp nhận và mức độ hoạt động của mỗi trẻ khác nhau khiến giáo viên gặp khó khăn trong quá trình định hướng và tổ chức cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm qua các tình huống xảy ra ra tại lớp. Bên cạnh đó, việc phối kết hợp với cha mẹ trẻ tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm còn gặp nhiều khó khăn, vì nhiều phụ huynh không nắm được đặc điểm tâm sinh lý, cũng như phương pháp giáo dục trẻ theo hướng lấy trẻ làm trung tâm, chỉ bắt trẻ làm theo ý mình. III. NỘI DUNG GIẢI PHÁP 1. Mục tiêu của giải pháp Trên cơ sở nghiên cứu để làm rõ đề tài “Giải pháp nâng cao chất lượng tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Hồng qua tận dụng hoàn cảnh tình huống thật”. Thông qua hoạt động thực hành khám phá, trải nghiệm sẽ khơi gợi sự hứng thú, ham học hỏi của trẻ, giúp trẻ phát triển toàn diện 5 mặt: đức, trí, thể, mỹ và tình cảm xã hội; tạo cơ hội cho trẻ thể hiện khả năng, năng lực thực tiễn của trẻ; phát triển kỹ năng trong cuộc sống. Bên cạnh đó, giúp giáo viên có những định hướng phù hợp trong công tác dạy và học cho trẻ; mở rộng vốn kiến thức cho giáo viên tổ chức tốt các hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ. 2. Mô tả bản chất của giải pháp Hoạt động trải nghiệm là một cách học thông qua thực hành, với quan niệm việc học là quá trình tạo ra tri thức mới trên cơ sở trải nghiệm thực tế, dựa trên những đánh giá, phân tích trên những kinh nghiệm, kiến thức sẵn có của trẻ. Trẻ được trải qua quá trình khám phá kiến thức và tìm giải pháp, từ đó giúp phát triển năng lực cá nhân và tăng cường sự tự tin. Việc tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm giúp cho việc học trở nên thú vị hơn với trẻ giúp giáo viên chủ động sáng tạo khi giải quyết các tình huống trên lớp. Trong các hoạt động trải nghiệm, giáo viên mầm non có vai trò định hướng, hỗ trợ, đánh giá, uốn nắn, sửa sai cho trẻ. Tùy thuộc vào từng hoạt động trải nghiệm, giáo viên đưa ra các tình huống có vấn đề để trẻ trải nghiệm với các tình huống đó. Vì vậy đây là giải pháp tổ chức công việc. 2.1. Phương pháp tổ chức công việc - Bố trí, sắp xếp đồ dùng, đồ chơi các góc, các khu vực chơi phù hợp; Tạo môi trường trong và ngoài lớp cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm...; Tổ chức các hoạt động chuyên môn của bản thân, các hoạt động giáo dục theo
5. 5 hướng khám phá, trải nghiệm cho trẻ theo chương trình Giáo dục mầm non. 2.2. Các giải pháp thực hiện 2.2.1. Lập kế hoạch tổ chức hoạt động khám phá, trải nghiệm cho trẻ Ngay từ đầu năm học, trường mầm non Hoa Hồng xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường, xây dựng các phương án để tổ chức thực hiện chương trình và đảm bảo an toàn cho trẻ trong bối cảnh dịch bệnh covid-19; trong đó thể hiện quan điểm giáo dục toàn diện, tích hợp, lấy trẻ làm trung tâm với phương châm giáo dục “chơi mà học, học bằng chơi”; đồng thời lựa chọn nội dung, điều chỉnh kế hoạch giáo dục phù hợp với khả năng của trẻ trong nhóm/lớp, đưa các nội dung trải nghiệm lồng ghép phù hợp tạo cơ hội để trẻ được khám phá; mỗi hoạt động dạy trải nghiệm thực tế đều hướng đến mục đích trang bị kiến thức, rèn luyện kỹ năng sống, giáo dục tình yêu quê hương, làng xóm, bảo vệ môi trường góp phần hình thành nhân cách cho trẻ. Hiệu quả của hoạt động trải nghiệm phụ thuộc khá lớn vào việc hướng dẫn của giáo viên. Để công tác tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ có hiệu quả, trước hết tôi chú trọng thực hiện tốt việc lập kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm cho trẻ sao cho: kế hoạch tổ chức hoạt động phải phù hợp với mục tiêu, nội dung chủ đề giáo dục, phù hợp với trẻ, với thời gian, thời điểm tổ chức hoạt động, phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của trường lớp, địa phương. Trên cơ sở đó, tôi tiến hành xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động trải nghiệm của lớp theo năm học, theo tháng, theo tuần và theo ngày. Tuy nhiên, tôi vẫn dành cho bản kế hoạch một sự linh hoạt sao cho phù hợp với các điều kiện thực tế để không chỉ hướng trẻ đến những chuỗi hoạt động trải nghiệm logic với nhau mà còn đem lại hiệu quả giáo dục cao nhất cho trẻ. Qua những trải nghiệm của trẻ, tôi cảm nhận bản thân đã thành công trong việc xây dựng và tiến hành thực nghiệm kế hoạch hoạt động trải nghiệm của tôi. Bởi lẽ tôi nhìn thấy sự hứng khởi của trẻ khi chuẩn bị bước vào trải nghiệm. Những đứa trẻ đã thông qua việc khám phá nguồn nước suối mát lành mà nhận thức được tính chất của nước là không màu, không mùi, không vị. Khi trẻ dùng lòng bàn tay của mình để đưa nước lên và dùng khứu giác để cảm nhận nước đồng nghĩa với việc trẻ hiểu ra rằng: nước không có mùi và không có vị. Điều tôi khẳng định hoạt động của mình thành công đó chính là trên những gương mặt thơ ngây với miệng cười của những đứa trẻ. Ở đó chúng đang mãn nguyện, hứng thú, khoái chí, đang được cùng nhau vui chơi, trải nghiệm và được tự chiếm lĩnh tri thức. Bản kế hoạch trên có rất nhiều những hoạt động trải nghiệm, mỗi một hoạt động có những ưu thế và đem lại cho trẻ khối lượng kiến thức, tình cảm và kĩ năng xã hội nhất định. Bởi vậy, cần khai thác triệt để mục đích giáo dục của từng hoạt động trải nghiệm và phối hợp các hoạt động với nhau để hướng đến mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ.
6. 6 Ví dụ: Vào đầu năm học, tôi tận dụng tình huống thật khi trời thu nắng nhẹ, suối nước trong mát giữa vườn cổ tích giàu vẻ đẹp và thơ mộng của trường được tôi vận dụng trở thành nơi trải nghiệm thú vị cho những bạn nhỏ lớp tôi. Nơi đó, trẻ được hòa mình vào nắng, gió, nước; được ngắm nhìn, nâng niu và tự khám phá trên đôi bàn tay nhỏ những sinh vật sống trong môi trường nước như cá Trẻ khám phá nước ở vườn cổ tích Các chủ đề giáo dục theo hướng trải nghiệm rất đa dạng và mang tính tích hợp cao. Với việc lựa chọn các chủ đề hấp dẫn, gắn với môi trường tự nhiên, cuộc sống xã hội gần gũi với trẻ sẽ tạo môi trường để trẻ được tự do trải nghiệm, qua đó phát triển hài hòa các mặt nhận thức, thể chất, tình cảm xã hội, ngôn ngữ, đảm bảo cho sự phát triển toàn diện nhân cách trẻ. Việc lập kế hoạch đưa ra các hoạt động theo hướng trải nghiệm cho trẻ mầm non phong phú, được tổ chức ở nhiều địa điểm khác nhau và thường gắn với các hoàn cảnh thực tiễn của cuộc sống nên luôn tạo ra sự hấp dẫn, mới mẻ đối với trẻ, gây được sự tò mò, mong muốn khám phá để thõa mãn nhu cầu nhận thức, cũng như tạo cơ hội cho trẻ luyện tập các kỹ năng và hình thành thái độ tích cực của trẻ. Qua trải nghiệm, kinh nghiệm của trẻ được tích lũy, kiểm chứng, điều chỉnh và phản hồi thông qua những kiến thức và hiểu biết mới tiếp thu từ những trải nghiệm thực tế. Đó là quá trình trẻ được hành động, suy ngẫm, nhận xét, từ đó rút ra những kết luận và vận dụng vào những tình huống khác nhau. Trẻ được tham dự và sử dụng các giác quan để tiếp xúc với sự vật, hiện tượng trong thực tiễn để tích lũy các kinh nghiệm, từ đó khái quát thành hiểu biết theo cách riêng của mình. Trẻ sẽ được nhìn, nghe, sờ, ngửi, nếm trực tiếp, giao tiếp, tương tác cùng bạn bè và giáo viên, do vậy, có thể huy động tính tích cực của trẻ ở các khâu của quá trình giáo dục. 2.2.2. Tạo môi trường cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm * Tạo môi trường hoạt động trải nghiệm ngoài trời: Môi trường ngoài lớp học là yếu tố góp phần tích cực trong các hoạt động nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục toàn diện trẻ. Môi trường giáo dục phải
7. 7 thực sự an toàn và có tính thẩm mỹ cao. Các trang thiết bị, đồ dùng, đồ chơi phải được bảo dưỡng thường xuyên, giữ gìn vệ sinh và tạo sự hấp dẫn đối với trẻ. Có hàng rào bảo vệ xung quanh khu vực trường. Ngoài ra, môi trường giáo dục cũng cần tạo cho trẻ cảm giác an toàn về mặt tâm lý: được yêu thương, được tôn trọng và đáp ứng các nhu cầu chính đáng. Cần đa dạng, phong phú, kích thích sự phát triển của trẻ qua các trang thiết bị ngoài trời; kích thích các vận động khác nhau của trẻ. Tận dụng các nguồn nguyên vật liệu sẵn có ở địa phương để trẻ khám phá, đặc biệt là nguồn nguyên liệu tự nhiên và phế liệu. Khi tạo môi trường hoạt động trải nghiệm ngoài trời tôi và giáo viên cùng lớp đã phác thảo sơ đồ bố trí môi trường, qua đó tận dụng cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm. Để nhằm đáp ứng nhu cầu chơi của trẻ, tạo điều kiện cho trẻ chơi mà học, học bằng chơi. Bản thân tôi đã cùng đồng nghiệp trong trường tham khảo từng vị trí, đề xuất lên lãnh đạo nhà trường, sau đó tạo ra những môi trường phong phú hấp dẫn cho trẻ trải nghiệm. Với môi trường hoạt động trải nghiệm ngoài trời tôi đã tận dụng hết mọi khoảng không gian để xây dựng một cách khoa học cụ thể tôi cùng đồng nghiệp đã tạo ra một số công trình như sau: - Xây dựng khu trải nghiệm vận động: Lãnh đạo nhà trường tạo khuôn viên thoáng đãng, rộng rãi cho trẻ vui chơi phát triển thể chất thông qua các đồ chơi hình dạng con vật ngộ nghĩnh có sẵn, tôi và các giáo viên tạo ra các trò chơi vận động như: Cầu treo, bước chân khéo léo, chơi lái xe, chơi ném bóng, ném lon.... trẻ được trải nghiệm tập luyện hàng ngày giúp trẻ nhanh nhẹn, dẻo dai, rèn luyện khả năng khéo léo, linh hoạt, mạnh dạn, tự tin... Trẻ chơi khu PTVĐ - Xây dựng góc thiên nhiên: Trong đó xây dựng được vườn rau của bé, vườn hoa của bé để trẻ được trải nghiệm hàng ngày như chăm sóc, vệ sinh cây; thực hành xới đất, gieo hạt (trồng cây), chăm sóc cây .qua đó trẻ hiểu hơn về
8. 8 sự phát triển của cây. Trẻ chăm sóc vườn rau Trong buổi dạo chơi ngoài trời, vừa quan sát trẻ chơi, vừa hướng dẫn trẻ biết cách chơi an toàn như: cách trèo lên xuống thang, cách cầm chắc xích đu khi chơi, khi có bạn đang chơi xích đu thì không được đứng gần phía trước sẽ rất nguy hiểm, cách quay đu không quá nhanh, hướng dẫn trẻ biết kiên trì chờ đợi đến lượt mình chơi, tuyệt đối không xô đẩy, tranh dành đồ chơi, chỗ chơi với bạn. - Xây dựng góc “Thư viện của bé” trong đó có: Góc sách của bé, các trò chơi học tập của bé, giá sách truyện, qua đó trẻ được khám phá về thế giới xung quanh qua sách, ảnh; các nhân vật cổ tích qua những câu chuyện, bài thơ; từ đó trẻ có những nhận thức đúng đắn về đạo đức, về kỹ năng sống của con người. Trẻ chơi ở góc thư viện
9. 9 + Ví dụ: Tôi tận dụng các con rối hướng cho trẻ kể chuyện sáng tạo theo ý thích, qua đó phát triển trí tưởng tượng và khả năng của trẻ. Mặt khác, tôi cũng tận dụng rối ở thư viện kể chuyện cho trẻ nghe qua đó lồng ghép giáo dục trẻ tình yêu thương ông bà, bố mẹ, gia đình, người thân; sự dũng cảm, tính kiên trì. * Tạo môi trường trải nghiệm trong lớp học Ngay từ đầu năm học bản thân tôi đã cùng giáo viên trong lớp thực hiện trang trí lớp theo hướng mở. Lớp tôi được đánh giá là đảm bảo thẩm mỹ, thân thiện, phù hợp lứa tuổi, các góc cho trẻ hoạt động được bố trí thuận tiện, hợp lý linh hoạt đáp ứng nhu cầu hứng thú hoạt động trải nghiệm của trẻ, có đa dạng đồ dùng, đồ chơi, cho trẻ hoạt động, các đồ chơi sáng tạo do tự tay tôi làm từ các nguyên vật liệu sẵn có tại địa phương, với đồ chơi đa dạng phong phú các hoạt động học- chơi của lớp đều theo hướng trải nghiệm dưới nhiều hình thức hấp dẫn trẻ khắc sâu kinh nghiệm kết quả đạt được rất cao. - Cần tạo các góc hoạt động trong lớp học theo hướng mở.Việc tạo các góc hoạt động trong lớp học theo hướng mở là bước đầu tiên để xây dựng môi trường lớp học cho trẻ hoạt động trải nghiệm. Tôi đã bố trí các góc học mở theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, và sắp xếp các góc một cách hợp lý để trẻ thuận lợi trong hoạt động. Góc chơi ồn ào tôi sẽ bố trí gần nhau và góc chơi tĩnh tôi bố trí gần nhau để trong quá trình trẻ trải nghiệm sẽ không ảnh hướng đến chất lượng vai chơi của trẻ khác ở những góc chơi khác. - Chuẩn bị đa dạng đồ chơi và các nguyên vật liệu mở tại các góc chơi. Đây là bước vô cùng quan trọng vì chỉ có các đồ dùng đồ chơi phong phú, đa dạng mới gợi mở cho trẻ sự tò mò và thích khám phá của trẻ trong các góc chơi, qua đó cho trẻ khám phá và trải nghiệm qua đồ chơi để phát huy tối đa tính tích cực và hứng thú của trẻ trong hoạt động trải nghiệm. Tôi chủ động làm những đồ dùng đồ chơi từ nguyên vật liệu sẵn có, hay từ các nguyên vật liệu phế thải dễ kiếm, dễ tìm để làm ra những đồ chơi tại góc như các loại hộp tôi làm để tạo thành các hình khối cho trẻ ở góc học tập, và cung cấp cho trẻ các loại hột hạt, que gỗ, thanh đè lưỡi, len, giây chun, bảng gỗ, bảng viết phấn, các loại hình phẳng, số đếm, ....,ở góc nấu ăn tôi có thể làm các món ăn cho trẻ từ các nguyên vật liệu mở để trẻ trải nghiệm làm người nấu ăn như quấn bánh đa nem, rán bánh, ốp trứng, luộc rau...Ở góc gia đình tôi có thể chuẩn bị búp bê, quần áo, chậu tắm để cho trẻ tắm cho búp bê, mặc và thay quần áo cho búp bê....tất cả đều là những đồ chơi tự tạo mà trẻ cũng có thể cùng cô giáo sáng tạo ra. Đây cũng chính là quá trình trẻ hoạt động tích cực để trẻ có thể tự do sáng tạo đồ chơi theo ý tưởng của mình để tạo ra các đồ chơi từ các nguyên liệu mà cô giáo cung cấp. Từ những đồ dùng đồ chơi đó tôi có thể làm và chuẩn bị theo từng chủ đề cho phù hợp với nội dung trải nghiệm ở từng góc chơi và qua đó bố trí đồ chơi tại góc chơi không bị chồng chéo và không bị nhàm chán đối với trẻ, có
10. 10 như vậy mới kích thích trẻ tích cực hoạt động trải nghiệm ở các góc chơi trong lớp học. Trẻ chơi ở góc phân vai - Sắp xếp đồ chơi đa dạng phù hợp với chủ đề kết hợp với các nguyên vật liệu mở tại các góc chơi. Sau khi đã sắp xếp các góc chơi một cách hợp lý, cung cấp và làm đồ dùng đồ chơi và các nguyên vật liệu mở thì việc sắp xếp đồ dùng đồ chơi và các nguyên vật liệu mở tại các góc chơi là một khâu tiếp theo trong việc tôi tạo môi trường cho trẻ hoạt động. Đây là bước cuối cùng để tạo cho trẻ có góc chơi hoàn hảo nhất giúp trẻ hoạt động trải nghiệm một cách tích cực hứng thú và say mê trong hoạt động. Việc sắp xếp đồ dùng đồ chơi một cách đẹp mắt, có đủ đồ chơi và đồ dùng kết hợp với nguyên vật liệu mở ở các góc chơi sẽ là động lực thúc đẩy trẻ vào hoạt động trải nghiệm qua các góc chơi, trải nghiệm qua đồ chơi, trải nghiệm qua các nguyên vật liệu mở để từ đó tính tích cực của trẻ sẽ được phát huy rất nhiều trong quá trình hoạt động trải nghiệm tại góc chơi. Bản thân tôi cũng xây dựng những tiêu chí khi sắp xếp đồ chơi tại góc của lớp mình khác với trước đó là những đồ chơi đã cũ tôi để cùng với những đồ chơi mới và cùng trên một giá đựng, như vậy trẻ sẽ không kén chọn đồ chơi mà cũng không thắc mắc hay chán với những đồ chơi cũ. Những nguyên vật liệu mở thì để tập trung ở đầy đủ các góc và góc nào trẻ cũng được trải nghiệm với nguyên vật liệu mở. Có như vậy trẻ mới tạo cho trẻ sự tò mò khám phá và trải nghiệm với các nguyên vật liệu mở mà không bị nhàm chán khi chơi ở bất kỳ góc chơi nào và tích cực chủ động hơn trong hoạt động trải nghiệm ở các góc chơi mà trẻ thích. Tôi nhận thấy quá trình xây dựng môi trường lớp học theo hướng mở,
11. 11 cung cấp đồ dùng dùng đồ chơi theo chủ đề phong phú và có đầy đủ nguyên vật liệu mở giúp trẻ hoạt động tích cực là một biện pháp không thể thiếu trong hoạt động tổng thể của trẻ mầm non và đặc biệt là hoạt động trải nghiệm và đây cũng chính là nội dung mà mỗi giáo viên phải phát huy tối đa khả năng và sở trường của mình để tạo cho trẻ một môi trường hoạt động trải nghiệm phong phú đa dạng để trẻ tích cực tham gia không nhàm chán và vẫn có hiệu quả để hình thành những kỹ năng chơi cho trẻ. Để làm tốt điều này, giáo viên cần làm tốt công tác xã hội hóa giáo dục của lớp mình phụ trách để huy động sự ủng hộ của phụ huynh trong việc tái sử dụng và quyên góp các nguyên vật liệu phế thải an toàn cho lớp học để giáo viên làm đồ dùng đồ chơi tự tạo trong các góc chơi, và trong hoạt động dạy trẻ sáng tạo đồ dùng đồ chơi từ nguyên vật liệu mở tại góc chơi. 2.2.3. Lựa chọn và tổ chức các nội dung trải nghiệm phù hợp với các hoạt động trong ngày của trẻ. * Tổ chức các hoạt động khám phá, trải nghiệm qua các hoạt động học - Xây dựng kế hoạch trải nghiệm cùng với hoạt động trong ngày của trẻ. Đây là một bước quan trọng trước khi cho trẻ trải nghiệm vì chỉ xây dựng được nội dung trải nghiệm phù hợp thì mới tổ chức cho trẻ các hoạt động trải nghiệm phong phú và mới lạ. Đây cũng chính là bước khởi nguồn cho sự thể hiện trẻ có được tham gia vào hoạt động trải nghiệm hay không và hoạt động trải nghiệm có thực sự tích cực ở trẻ hay không. Vì vậy, xác định cho trẻ một hoạt động trải nghiệm như thế nào là phù hợp, như thế nào là hay thì yêu cầu người giáo viên phải lựa chọn nội dung mang tính mới và không lặp lại. Để thực hiện được điều này, tôi đã chủ động xây dựng nội dung hoạt động trong ngày ở kế hoạch giáo dục cụ thể trong tuần cùng với các hoạt động học và hoạt động vui chơi ở trẻ và các hoạt động ăn ngủ và vệ sinh cá nhân, vệ sinh lớp học, lao động nhẹ nhàng cùng cô giáo và các bạn, hay có thể hoạt động trải nghiệm là giúp giáo viên những công việc nhỏ phù hợp với khả năng của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi. Ví dụ: Đối với hoạt động học tôi có thể lồng ghép hoạt động trải nghiệm phù hợp với nội dung bài học (Như qua bài dạy trẻ khám phá khoa học với đề tài “ bé tìm hiểu sự nẩy mầm của hạt” thì sau bài học này tôi đã lồng ghép hoạt động trải nghiệm đó là cho trẻ trải nghiệm công việc gieo hạt rau, hạt ngô, hạt đỗ, hạt lạc... vào thùng xốp, vào hộp nhựa - Tổ chức các nội dung trải nghiệm lồng ghép vào các hoạt động trong ngày của trẻ. Việc tổ chức các nội dung trải nghiệm lồng ghép vào các hoạt động trong ngày của trẻ sẽ tạo mọi cơ hội cho trẻ được trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày của trẻ. Đây là bước vô cùng quan trọng vì chỉ có việc tổ chức cho trẻ hoạt động trải nghiệm càng nhiều thì mới kích thích tính ham học hỏi, tính tò mò và ham hiểu biết của trẻ mẫu giáo 5 – 6 tuổi được trỗi dậy và có như vậy sự tích cực của trẻ sẽ ngày càng phát huy thông qua các hoạt động trải nghiệm. Tôi luôn
12. 12 áp dụng điều này vào quá trình tạo cơ hội cho trẻ trải nghiệm và trên thực tế cho thấy khi trẻ được cô giáo tổ chức hoạt động trải nghiệm thì lúc này trẻ có thể chưa tích cực, nhưng có những lúc trẻ cũng tích cực ngay ở giây phút ban đầu. Như vậy điều đặt ra ở đây là gì, tức là giáo viên phải giao nhiệm vụ cho trẻ được suy ngẫm và được tự làm điều mà trẻ muốn khám phá mà không cần phương thức của giáo viên. Tự trẻ sẽ làm và sẽ trao đổi với nhau để cùng nhau giải quyết vấn đề trong quá trình trải nghiệm, sau đó trẻ sẽ đưa ra kết luận cuối cùng và thống nhất với kết quả đó là đúng, chính điều này đã tạo sự tích cực đến mức tối đa của trẻ vào hoạt động trải nghiệm. Và trẻ sẽ say mê để làm tốt công việc của trẻ mà không cần sự gợi ý của giáo viên. Tuy nhiên, để sự tích cực của trẻ đạt ở mức độ cao nhất thì giáo viên phải cho trẻ thuyết trình lại quá trình trẻ đã làm được để cho cô giáo và các bạn cùng lắng nghe quá trình trẻ tìm ra được kết quả. Chính điều này đã tạo cho trẻ niềm tin là mình sẽ làm được và làm tốt nếu như mình được trải nghiệm. Ví dụ: Khi đã cho trẻ trải nghiệm công việc gieo hạt rau, hạt ngô, hạt đỗ, hạt lạc... vào thùng xốp, vào hộp nhựa sau đó cho trẻ theo dõi đánh dấu vào lịch hàng ngày của trẻ, có ghi tên của từng nhóm của từng loại hạt và chăm sóc tưới nước hàng ngày để đến lúc hạt nẩy mầm thành cây để xem quá trình nẩy mầm của hạt bắt đầu từ ngày nào, hạt nào nẩy mầm trước, hạt nào nẩy mầm sau và vì sao các loại hạt không nảy mầm cùng một thời điểm. Trẻ gieo hạt vào thùng xốp Như vậy, từ bài học tôi đã dẫn dắt trẻ cùng hoạt động trải nghiệm vô cùng thú vị mà trẻ rất tích cực tham gia và hàng ngày trẻ chủ động chăm sóc và chờ đợi ngày hạt nẩy mầm thành cây và ngoi lên khỏi mặt đất... )
13. 13 Trẻ quan sát sự phát triển cây đậu - Tận dụng hoàn cảnh tình huống thật cho trẻ hoạt động khám phá, trải nghiệm thông qua hoạt động học, việc lựa chọn chủ đề trải nghiệm trong hoạt động học phụ thuộc vào đặc điểm các giờ học ở lớp. Dựa vào đó, có thể lựa chọn chủ đề trải nghiệm phù hợp có liên quan đến các hiện tượng, sự kiện tự nhiên, xã hội, con người phù hợp với đặc điểm của hoạt động học. Đồng thời, cũng nên ưu tiên các chủ đề có liên quan đến các sự kiện xã hội diễn ra vào thời điểm cụ thể ở địa phương. Việc học qua trải nghiệm giúp trẻ chủ động lĩnh hội kiến thức, kỹ năng và hình thành thái độ đối với sự vật, hiện tượng và mọi người xung quanh. + Tình huống 1 (xảy ra trong giờ làm quen với tác phẩm văn học lớp MG 5-6 tuổi B) cô đang say sưa kể chuyện cho trẻ nghe, bỗng bạn bảo kêu đau bụng và khóc rất to. Tôi đến gần Bảo trấn an và thông báo cho cả lớp biết tình hình sức khỏe của bạn và yêu cầu cả lớp trật tự vì bạn Bảo đang rất đau, cô dành thời gian chăm sóc bạn (hôm đó cô giáo 2 xin nghỉ). Cô giao nhiệm vụ cho bạn lớp trưởng cho cả lớp đọc thơ, hát hoặc chỉ định các bạn hát, đọc thơ. Cô đưa Bảo vào góc thư giãn ở lớp nằm nghỉ ngơi, hỏi trẻ đã ăn những thức ăn gì, xoa dầu cho và theo dõi thì trẻ hết khóc. Tôi tận dụng tình huống vừa xảy ra, khen trẻ ở lớp đã biết bình tĩnh, không ồn ào, biết giúp cô ngồi im lặng để bạn được nghỉ ngơi, để cô chăm sóc bạn. Qua đó, trẻ sẽ trải nghiệm được cách chăm sóc khi có người đau bụng, và những người xung quanh sẽ làm gì khi có người bị ốm. Tình huống 2: ( xảy ra trong giờ cho trẻ khám phá xã hội, chủ đề gia đình lớp MG 5-6 tuổi B), phần tổ chức trò chơi củng cố: “Xếp mô hình các thành viên trong gia đình” theo thứ tự từ người lớn tuổi nhất đến người ít tuổi hơn, có cháu đã xếp bà trước rồi đến ông, chị gái thấp trước em trai cao. Một số cháu
14. 14 khác phản đối cho là sai. Tôi chưa vội kết luận là đúng hay sai, tôi tận dụng tình huống đó hỏi trẻ vì sao trẻ xếp như vậy và cho trẻ giải thích. Trẻ nói “ở nhà con thấy bà cháu cao hơn ông, còn chị con học lớp 3 rồi”. Sau khi trẻ giải thích xong tôi giải thích cho trẻ hiểu: trên thực tế có những gia đình bà nhiều tuổi hơn ông, chị gái thấp hơn em trai, nhưng chị gái luôn nhiều tuổi hơn em trai vì chị sinh ra trước em; nên đối với gia đình của bạn, bạn xếp như vậy là đúng. Còn gia đình con, ông nhiều tuổi hơn bà thì con xếp ông đầu tiên rồi đến bà, rồi đến chị, đến con. + Tình huống 3: (Xảy ra trong giờ Khám phá khoa học "cây xanh và môi trường sống" lớp MG 5-6 tuổi B) 1 số trẻ cho rằng: cần phải tưới nước thường xuyên cho cây nếu không cấy sẽ không sống được, không ra hoa, kết quả. Một số trẻ khác cho rằng không đúng vì nhà con có cây bàng mẹ con không tưới nước mà nó vẫn không chết, vẫn ra hoa kết quả nhưng không ăn được quả. Tôi không vội kết luận ai đúng, ai sai, hẹn trẻ giờ chơi ngoài trời cô và các con cùng làm thí nghiệm “cây xanh có cần nước không ?”. Tôi chọn cây đỗ đang trong thời kì sinh trưởng để mau có kết quả. Khi thấy hiện tượng héo lá, cô dừng thí nghiệm và cho trẻ so sánh một cây được tưới nước và cây không được tưới nước khác nhau như thế nào? Cho trẻ tự rút ra kết luận và cô giải thích cho trẻ: trường hợp cây bàng là cây không ưa nước nhiều do đó không phải tưới cây thường xuyên, nhưng nếu để quá lâu mà không tưới nước, không có mưa thì cây cũng sẽ có thể bị chết. + Tùy vào nội dung khác nhau, cần lựa chọn địa điểm phù hợp và nên thay đổi địa điểm để tạo sự mới mẻ, hấp dẫn về chủ đề trải nghiệm cho trẻ. Địa điểm trải nghiệm có thể là lớp học hoặc ngoài lớp học (hành lang, sân, vườn trường, các phòng chức năng khác ). Bố trí môi trường sao cho các nhóm trẻ hoạt động, di chuyển dễ dàng, dễ tương tác; cần có khu vực hoạt động chung, riêng hài hòa dễ bao quát; Lựa chọn đồ dùng, đồ chơi, vật liệu cho các hoạt động của trẻ: đảm bảo đủ về số lượng và phù hợp với lứa tuổi; Chuẩn bị trang phục trẻ gọn gàng, sạch, phù hợp với hoạt động cụ thể. Khuyến khích trẻ tham gia vào chuẩn bị môi trường theo khả năng của trẻ là cách tốt nhất để chuẩn bị tâm lý tích cực, tạo sự háo hức, chờ đợi cho trẻ. Đồng thời, kích thích trẻ tự tích lũy kiến thức, kỹ năng cần cho hoạt động. - Khi tổ chức hoạt động, giáo viên giới thiệu chủ đề học tùy thuộc vào đặc điểm mỗi hoạt động và chủ đề cụ thể. Có thể giới thiệu chủ đề bằng cách nêu một vấn đề xảy ra trong cuộc sống hay hỏi trẻ về các trải nghiệm trước đó của trẻ có liên quan đến chủ đề. Cách thức tạo tình huống có thể bằng các câu hỏi, câu chuyện, một mẫu phim ngắn vừa để gây hứng thú vừa định hướng đến chủ đề. Sau đó, giáo viên giao nhiệm vụ cho các nhóm trẻ/cá nhân trẻ tự xác định nhiệm vụ có liên quan đến chủ đề đã giới thiệu. Các nhóm cùng nhau trao đổi, phân công công việc và lựa chọn đồ dùng, dụng cụ phù hợp với công việc sẽ
15. 15 thực hiện. Giáo viên quan sát, hỗ trợ trẻ khi cần. Sau khi kết thúc, trẻ thu dọn các dụng cụ, tài liệu và lau dọn nơi hoạt động cho sạch sẽ. Khi thực hiện trải nghiệm xong, giáo viên tiến hành cho trẻ chia sẻ kinh nghiệm, nội dung đàm thoại hướng đến các kinh nghiệm của trẻ liên quan đến trải nghiệm đã qua. Giáo viên nên sử dụng câu hỏi nhằm khai thác các kinh nghiệm để lại nhiều ấn tượng cho trẻ về đối tượng, về mối quan hệ giữa trẻ với nhau, về kỹ năng hoạt động, giao tiếp mà trẻ được tham gia. Đàm thoại diễn ra theo trình tự nhất định với hệ thống câu hỏi về: chủ đề trải nghiệm; các hoạt động trẻ đã thực hiện; chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ, kỹ năng và giải thích nguyên nhân dẫn đến kết quả hoạt động. Cần tạo điều kiện để cho mọi trẻ được chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của chúng. Sau đó, giáo viên có thể trò chuyện để giúp trẻ rút ra kinh nghiệm qua trải nghiệm là cách thức khái quát hóa, hệ thống lại các kinh nghiệm được trẻ chia sẻ. Việc làm này giúp trẻ dễ ghi nhớ các kinh nghiệm tích lũy được vì nó đã được rút gọn, dễ nhớ, dễ vận dụng vào thực tiễn hơn. Ví dụ: Giáo viên đặt câu hỏi hệ thống lại kinh nghiệm trẻ đã lĩnh hội: + Con đã học được điều gì qua hoạt động này? + Hãy nói về những điều con đã biết được qua hoạt động? Trẻ được tự do nói về các kinh nghiệm mà chúng đã lĩnh hội được qua hoạt động; Giáo viên giúp trẻ hệ thống lại các kinh nghiệm vừa chia sẻ; trẻ vận dụng kinh nghiệm vào cuộc sống. Sau khi trẻ đã rút ra được kinh nghiệm qua trải nghiệm, giáo viên có thể tổ chức các hoạt động giúp trẻ khắc sâu kinh nghiệm qua việc luyện tập dưới các hình thức hấp dẫn như vui chơi, tạo hình, âm nhạc Dựa vào kinh nghiệm đã lĩnh hội được ở trẻ, giáo viên có thể thiết kế trò chơi học tập, vận động hoặc tổ chức trò chơi sáng tạo giúp trẻ vận dụng kiến thức vào điều kiện mới. Sử dụng các thể loại trò chơi học tập như: trò chơi với tranh ảnh (lô tô, ghép tranh, nối tranh ), trò chơi với các đồ vật (đồ dùng, đồ chơi, dụng cụ ), trò chơi dùng lời. Trẻ có thể vận dụng kinh nghiệm vào quá trình tham gia các trò chơi sáng tạo như: xây dựng, lắp ghép, trò chơi đóng vai, đóng kịch, trò chơi với các vật liệu tự nhiên * Tổ chức các hoạt động khám phá, trải nghiệm qua chơi Lựa chọn các chủ đề chơi của trẻ phụ thuộc vào đặc điểm môi trường tự nhiên xã hội xung quanh, các sự kiện diễn ra trong cuộc sống của trẻ theo từng thời điểm cụ thể. Sự phong phú về nội dung các sự vật, hiện tượng, hoạt động của con người diễn ra trong môi trường sống sẽ trở thành các chủ đề chơi hấp dẫn trẻ. Dựa vào các nội dung này, giáo viên có thể khơi gợi ý tưởng chơi cho trẻ, giúp trẻ định hướng rõ hơn hành động chơi cụ thể. Xác định mục tiêu hoạt động chơi có ưu thế trong việc củng cố kiến thức, rèn luyện các kỹ năng cho trẻ và đặc biệt sẽ hình thành thái độ tích cực cho trẻ với môi trường xung quanh. Dựa vào đặc điểm, khả năng, kinh nghiệm và chủ đề giáo dục, giáo viên sẽ xác
16. 16 định mục tiêu cho phù hợp. Khi xác định mục tiêu hoạt động chơi, cần ưu tiên cho mục tiêu phát triển kỹ năng, thái độ cho trẻ. Từ đó, định hướng đến các hành động chơi để hình thành các kỹ năng đó. - Để tổ chức cho trẻ khám phá, trải nghiệm thông chơi, thì việc chuẩn bị môi trường vật chất rất quan trọng, nó có tác dụng khơi gợi ý tưởng chơi, cung cấp vật liệu, dụng cụ cho trẻ chơi, tạo không gian chơi thuận tiện giúp trẻ dễ dàng thể hiện ý tưởng chơi. Xác định số lượng khu vực hoạt động của trẻ căn cứ vào lứa tuổi, chủ đề, mục tiêu và không gian của lớp học; sử dụng các kệ, giá, bàn để tạo không gian cho các góc một cách hài hòa, thuận tiện cho việc di chuyển của trẻ vừa đảm bảo cho các góc không gây ảnh hưởng đến nhau, đồng thời, cũng không làm giảm khả năng quan sát của giáo viên trong quá trình tổ chức chơi để kịp thời xử lý các vấn đề xảy ra với trẻ. Để tạo điều kiện cho trẻ được trải nghiệm trong các tình huống gần với thực tế cuộc sống hằng ngày, cần tăng cường các vật liệu thiên nhiên (nước, cát, sỏi, cành lá, hột hạt), các phế liệu (bìa, giấy, vải vụn, chai, lọ, hộp) các dụng cụ gia đình (cốc, chén, dao, cuốc, rổ rá, nồi, chảo, thớt ) các loại thực phẩm tươi (rau, củ, quả). Đối với các khu vực chơi ngoài trời như khu vực chơi với cát, nên cung cấp thêm các dụng cụ đa dạng để trẻ chơi được nhiều cách khác nhau như: xẻng, cuốc, bay, thùng, rổ rá, thúng và có nơi để dụng cụ để trẻ lấy và cất thuận tiện. Đồng thời, cần bố trí vòi nước rửa tay cho trẻ sau khi chơi. Tận dụng đồ chơi có sẵn khu vực cát, sỏi trẻ khám phá, trải nghiệm Để kích thích hứng thú và duy trì hứng thú cho trẻ trong quá trình chơi, cần khuyến khích trẻ tham gia chuẩn bị cho hoạt động. Việc làm này sẽ tạo không khí vui vẻ, tâm thế chờ đón, muốn khẳng định bản thân của trẻ; giúp trẻ hiểu rõ hơn về các phương tiện, vật liệu và khơi gợi ý tưởng chơi cho trẻ. Trạng thái tâm lý tốt của trẻ được hình thành sau mỗi hoạt động chơi hấp dẫn, thoải mái, không bị gượng ép. Do vậy, cần luôn quan tâm, giúp mọi trẻ được thõa mãn nhu cầu chơi thông qua từ hoạt động, làm cho cuộc sống trẻ ở trường mầm
17. 17 non thật sự hạnh phúc. Giáo viên cho trẻ trao đổi về chủ đề, nội dung chơi, có thể nêu tên chủ đề trải nghiệm hoặc cho trẻ trao đổi để đưa ra ý tưởng hoạt động trải nghiệm. Trẻ trao đổi về nội dung hoạt động dựa trên các câu hỏi của giáo viên. Trẻ lựa chọn công việc sẽ tham gia vào các nhóm khác nhau. Các nhóm trẻ cùng nhau thỏa thuận, phản công công việc cụ thể cho các thành viên. Trẻ về các khu vực hoạt động của nhóm để bắt đầu thực hiện các công việc đã lựa chọn của nhóm; giáo viên quan sát, hướng dẫn, hỗ trợ các kỹ năng mới cho trẻ; khuyến khích trẻ quan tâm, giúp đỡ chia sẻ với nhau trong công việc; tạo các tình huống tương tác giữa trẻ với nhau. Sau khi kết thúc trải nghiệm; buổi chiều trong ngày; buổi sáng hôm sau, lúc đón trẻ; trong lúc nhàn rỗi Có thể cho trẻ chia sẻ nhiều lần nếu vẫn muốn nói về kinh nghiệm đã trải qua. Giáo viên cần dựa vào nội dung trải nghiệm và quá trình quan sát hoạt động của trẻ để đặt các câu hỏi giúp trẻ dễ nói ra các cảm xúc, suy nghĩ của chúng. Nội dung câu hỏi chính trong hoạt động chia sẻ kinh nghiệm là: cảm xúc của trẻ; các hoạt động trẻ đã tham gia; kỹ năng thực hiện một công việc nào đó của trẻ; kết quả thực hiện công việc; giải thích nguyên nhân dẫn đến kết quả. Giáo viên khuyến khích nhiều trẻ tham gia chia sẻ kinh nghiệm và cùng chia sẻ với trẻ để tạo ra không khí vui vẻ, thoải mái khiến nhiều trẻ muốn chia sẻ. Những trẻ chưa mạnh dạn, tự tin cần được quan tâm nhiều hơn, không thúc dục trẻ, cần chờ đợi đến khi trẻ sẵn sàng tự tin hơn. Những kiến thức, kỹ năng, cảm xúc được trẻ chia sẻ cần dược hệ thống, khái quát cho gọn, rõ hơn, dễ ghi nhớ. Giáo viên đặt câu hỏi để trẻ tự rút ra các kinh nghiệm: Ví dụ: Hãy nói về những điều con đã biết được qua hoạt động này; Trẻ được tự do nói về các kinh nghiệm mà chúng đã biết được qua hoạt động; giáo viên gợi ý về những nội dung trẻ chưa đề cập đến để suy nghĩ và tự rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân; giáo viên hệ thống lại các kinh nghiệm trẻ đã chia sẻ; Sử dụng tranh ảnh minh họa các kinh nghiệm của trẻ nhằm gây hứng thú và khắc sâu kinh nghiệm cho trẻ. Đề tạo điều kiện cho trẻ có thể vận dụng kinh nghiệm vào cuộc sống hằng ngày, cần luôn khơi gợi các kinh nghiệm trẻ đã chia sẻ qua trải nghiệm trong những thời điểm khác nhau, trong các hoạt động khác nhau, nhất là việc thể hiện kinh nghiệm đó vào hoạt động chơi trong lớp, ngoài trời có liên quan đến kinh nghiệm đã qua hoặc trong sinh hoạt hằng ngày. Cần khuyến khích trẻ tích cực đánh giá và tự đánh giá việc vận dụng kinh nghiệm của bản thân và của bạn vào cuộc sống. Mặt khác cũng cần phối hợp với phụ huynh để cùng khuyến khích trẻ vận dụng kinh nghiệm trong sinh hoạt hằng ngày. - Với hoạt động trải nghiệm chơi ngoài trời: Tôi cho trẻ cùng nhau quan sát thời tiết để chọn không gian chơi phù hợp tôi gợi ý rồi lấy ý kiến chung của đa số trẻ để chọn hoạt động có mục đích. Ví dụ: Trời nắng đẹp tôi gợi ý cho trẻ là: Nắng đẹp quá chắc hoa nở đẹp
18. 18 lắm, rau non xanh lắm, không biết các con vật ở vườn cổ tích có đi chơi không, cá ở hồ có tung tăng bơi lội không?, theo các con mình nên trải nghiệm ở đâu. + Tôi chọn điểm chơi theo đa số trẻ. Chúng ta cũng có thể chia trẻ thành 2 nhóm theo ý nguyện trải nghiệm của trẻ đồng thời 2 cô chia nhau quản, theo dõi 2 nhóm trên. Trong khi trẻ trải nghiệm thực tế tôi cho trẻ tự do quan sát, trò chuyện trao đổi cùng nhau. ( Cùng nhau ngửi hoa, sờ lá ) Tôi dùng lời động viên trẻ thể hiện thái độ với con vật như cho cá ăn, trò chuyện với các con vật theo trí tưởng tượng. Với cây, cỏ, hoa, lá chăm sóc, tưới nước bắt sâu . Ví dụ: Trời nắng to gợi ý cho trẻ chơi dưới bóng cây cùng với cát, sỏi, đá, nước Trời tối âm u lại gợi ý cho trẻ trải nghiệm dưới gốc cây, tại thư viện, tạichợ quê. Với những trải nghiệm cùng thiên nhiên, tôi cũng không quên cùng trẻ tìm hiểu về các loại chim và côn trùng. Những chú chim nhỏ, những con chim bồ câu, chim sẻ luôn tạo cho trẻ những niềm vui lớn. Niềm vui lớn ấy được tìm thấy trong hoạt động lặng lẽ quan sát loài chim đang chao lượn trên bầu trời. Hay chỉ với một tổ kiến nhỏ, ngoài việc đảm bảo cho sự an toàn của trẻ, tôi còn tạo cơ hội để trẻ được quan sát những cư dân nhỏ bé của xã hội côn trùng, cùng trẻ trò chuyện về những chú kiến siêng năng, luôn chăm chỉ làm việc trong một gia đình kiến hạnh phúc. Có một điều mà nếu trước đây tôi chưa nghiên cứu hoạt động trải nghiệm của trẻ thì tôi và các giáo viên khác đã không nghĩ tới đó là việc đưa trẻ đến cùng một địa điểm nhưng vào những khoảng thời gian khác nhau. Bằng cách này nhà giáo dục chúng ta sẽ giúp trẻ tự trải nghiệm được rằng: cùng một địa điểm nhưng với những mốc thời gian khác nhau như sáng, chiều hay các mùa xuân, hạ, thu, đông thì cảnh tượng thiên nhiên sẽ khác nhau. Ví dụ như mùa xuân cây cối đâm chồi nảy lộc; mùa đông không khí lạnh cành lá khô; mùa thu lá vàng rụng, khí trời se lạnh; mùa hạ đất khô và khí trời nóng nực, mặt trời chiếu rọi những tia nắng chói chang. Tất cả những sự vật, sự việc hiện tượng có trở thành phương tiện để giáo dục trẻ hay không tùy thuộc vào sự định hướng tư duy của giáo viên đối với trẻ. Đây chính là biện pháp, là lối đi, là thủ thuật giáo dục. Chơi ngoài trời có trở thành một hoạt động trải nghiệm nhằm giáo dục phát triển toàn diện cho trẻ hay không tùy thuộc vào cách thức tổ chức hoạt động của giáo viên. Bằng một số biện pháp định hướng tư duy, tôi còn “biến” hoạt động đi dạo trở thành cơ hội để giúp trẻ học toán. Trẻ có thể học đếm, học so sánh số lượng, kích thước, so sánh hình dạng, đo lường Đếm xem có bao nhiêu cây bàng? Bao nhiêu cây hoa? Cây nào nhiều hoa hơn? Khi đó, thiên nhiên và cảnh vật chính là một cuốn sách lớn để trẻ được học toán bằng những trải nghiệm với đối tượng thực tế. Trên các khoảng sân rộng được lát gạch sạch sẽ và có mái che mát, tôi hướng trẻ đến với các cách để tạo hình bằng những cành cây khô hoặc
19. 19 phấn để yêu cầu trẻ tự vẽ những hình học: hình tam giác, hình tròn, hình vuông, hình chữ nhật Thế nhưng, đối với hoạt động dạo chơi ngoài trời, dù là đề tài yêu cầu vẽ phong cảnh, vẽ hoa, vẽ cây, vẽ chim và côn trùng, vẽ suối nước thì đâu đó xung quanh trẻ chính là cảnh thực và là cơ hội để trẻ được mặc sức tư duy, tưởng tượng. Chỉ cần viên phấn với những mảng sân, trẻ sẽ đưa mọi thứ trẻ nhìn thấy được vào trong các bức vẽ của mình. Tận dụng sân trường trẻ được trải nghiệm sự sáng tạo qua hoạt động vẽ Với nguồn nguyên liệu giàu có là được hòa mình trải nghiệm với thiên nhiên sống động xung quanh thì sức sáng tạo của trẻ là vô bờ bến. Thiên nhiên là người bạn hiền hòa và thân thiết của trẻ nhỏ. Bởi vậy, tôi luôn chú trọng tạo nhiều cơ hội để trẻ được trải nghiệm, học hỏi những điều bổ ích từ thiên nhiên, được sống cùng thiên nhiên. Từ đó giáo dục cho trẻ tình yêu thiên nhiên, quê hương đất nước. - Với hoạt động trải nghiệm chơi, hoạt động ở các góc: Khi trao đổi về chủ đề chơi tôi cho trẻ đưa ra ý tưởng trải nghiệm rồi cho trẻ lựa chọn công việc sẽ tham gia vào các nhóm khác nhau, trong nhóm tự phân công công việc cụ thể cho các thành viên. Trong qua trình trải nghiệm tôi hưỡng dẫn chú ý rèn kỹ năng mới cho trẻ, khuyến khích trẻ quan tâm giúp đỡ chia sẻ với nhau trong công việc tạo các tình huống tương tác với nhau. Kết thúc hoạt động tôi cho trẻ tự đánh giá kết quả hoạt động cuối cùng cho các cháu lao động vệ sinh. + Sau đó cho trẻ chia sẻ những kinh nghiệm của mình sau khi trải nghiệm. Việc phản hồi kinh nghiệm của trẻ tiến hành bất kỳ thời điểm nào trong ngày cũng có thể cho trẻ nói nhiều lần kinh nghiệm trẻ đã trải qua. Tôi đã dựa vào nội dung trải nghiệm đặt câu hỏi chủ yếu là về cảm xúc, kỹ năng mà trẻ đã tham gia chơi. Những kỹ năng, cảm xúc, kinh nghiệm được trẻ chia sẻ tôi hệ thống khái quát cho gọn cho trẻ dễ ghi nhớ tôi hay đặt câu hỏi trẻ lớp tôi tự rút ra kinh
20. 20 nghiệm: hãy nói về điều con biết qua hoạt động này.Tôi thường xuyên khơi gợi cho trẻ vận dụng về các kinh nghiệm thông qua trải nghiệm vào các hoạt động thực tế khác nhau trong ngày, phối hợp với phụ huynh khuyến khích trẻ vận dụng kinh nghiệm trong sinh hoạt ở gia đình. + Tình huống xảy ra trong giờ chơi, hoạt động ở các góc: hai bạn cùng tranh giành xe ô tô với nhau, không ai chịu nhường ai. Cô tới bên 2 bé hỏi nguyên do vì sao các con lại cãi nhau, tranh giành nhau. Hỏi trẻ: các con đang chơi trò gì vậy? Sau đó gợi ý rằng, cô có thể chơi chung với các con không và hướng dẫn hai trẻ một trò chơi đơn giản chẳng hạn như đố về màu sắc của xe và các bộ phận của xe nhưng 2 bạn sẽ phải oẳn tù tì trước để phân định ai thắng sẽ được cầm ô tô chỉ và hỏi bạn và nếu bạn đoán đúng sẽ đổi chỗ cho nhau và cô sẽ giữ vai trò là trọng tài. Hai bạn đã có thể vui vẻ trở lại, sau đó tôi xoa đầu trẻ và nói với trẻ không nên tranh giành nhau như thế, nên nhường nhịn, đoàn kết 2 bạn cùng chơi, như vậy thì trò chơi cũng sẽ được vui hơn và như thế thì các con mới được cô giáo, ông bà, bố mẹ yêu quý, các bạn cũng sẽ cùng chơi với 2 con. - Đối với hoạt động ăn ngủ vệ sinh; cho trẻ trải nghiệm kê dọn bàn ghế, lau bàn sau khi ăn, phơi khăn cùng cô qua đó trẻ được trải nghiệm những công việc nhỏ hàng ngày để giúp cô giáo vệ sinh lớp học. Chính từ những hoạt động trải nghiệm này đã đem đến cho trẻ sự tích cực của mình qua đó trẻ đón nhận những lời khen ngợi của giáo viên, những lời động viên để giúp trẻ hoàn thành công việc một cách tốt nhất. * Tổ chức cho trẻ khám phá, trải nghiệm thông qua hoạt động tự làm đồ dùng đồ chơi Việc tổ chức cho trẻ tự làm đồ dùng đồ chơi trong lớp theo tôi là một hoạt động hấp dẫn, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lí của trẻ. Đây là một hoạt động giáo dục trong chuỗi những hoạt động trải nghiệm giúp trẻ nhận biết được chất liệu, cách làm nên một sản phẩm, hình thành và rèn luyện cho trẻ những phẩm chất tốt đẹp như tính chủ động, kiên trì, sáng tạo Bản thân tôi, trong công tác tổ chức cho trẻ tự làm đồ dùng đồ chơi đã đúc rút ra được một số kinh nghiệm như sau: Trước tiên, tự bản thân giáo viên phải là người luôn tăng cường nâng cao trình độ chuyên môn, tự bồi dưỡng, tham quan, học hỏi, tham khảo, tài liệu, sách báo nhằm làm giàu ý tưởng, tích lũy thêm thêm được nhiều thông tin về đồ chơi và kinh nghiệm hướng dẫn trẻ làm đồ dùng đồ chơi. Sau đó, giáo viên là người lập kế hoạch, tổ chức hướng dẫn trẻ, gợi ý và hỗ trợ trẻ hoạt động. Việc tổ chức cho trẻ tự làm đồ dùng đồ chơi được tôi lồng ghép trong ba hình thức họat động đó là: hoạt động tạo hình, hoạt động góc và hoạt động chiều. Bởi lẽ trong đó, ngoài được tự làm đồ dùng đồ chơi trẻ còn được tham gia vào thế giới của một xã hội thu nhỏ với các vai chơi ở góc phân vai: người bán