Sáng kiến kinh nghiệm Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B Trường Mầm non Hoa Lan - Khánh Vĩnh

Nội dung tài liệu: Sáng kiến kinh nghiệm Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B Trường Mầm non Hoa Lan - Khánh Vĩnh

1. I. ĐẶT VẤN ĐỀ 1. Sự cần thiết của đề tài Sinh thời Bác Hồ kính yêu của chúng ta đã nói: “Hiền dữ phải đâu là tính sẵn Phần nhiều do giáo dục mà nên” Câu nói trên chính là sự chiêm nghiệm của Bác về con người. Trước hết, Bác phủ nhận quan điểm cho rằng đức tính con người là “tính sẵn”. Con người do ảnh hưởng phần nhiều của sự giáo dục và môi trường sống, cùng sự phấn đấu, rèn luyện của mỗi cá nhân mà hình thành những con người thiện, ác khác nhau. Người cho rằng để mỗi con người trở thành một người thiện, một công dân tốt, có ích cho xã hội thì sự tác động của xã hội, đặc biệt là quá trình giáo dục có một ý nghĩa thật to lớn. Cũng như giáo dục trẻ em về cái thiện từ lúc còn bé là việc làm hết sức đúng đắn và cần thiết. Gốc của cái thiện chính là lòng nhân ái, biết yêu thương, quan tâm, chăm sóc, giúp đỡ mọi người và đó là những yếu tố của một nhân cách tốt đẹp. Những nhân cách tốt đẹp ấy không phải tự dưng mà có, nó được giáo dục từ bé cho đến khi trưởng thành. Giáo dục lễ giáo là tiền đề của giáo dục đạo đức công dân cho trẻ, là một phần quan trọng không thể thiếu trong nội dung giáo dục trẻ ở trường mầm non. Hiện nay xã hội đang báo động về tình trạng xuống cấp đạo đức, thiếu lễ phép của một số không ít học sinh các cấp khiến cho các bậc phụ huynh, các nhà giáo dục và cả xã hội phải suy nghĩ. Làm thế nào để con em chúng ta biết “kính trên nhường dưới”, biết “đi thưa về trình”, biết “cảm ơn và xin lỗi”, Thực trạng trên cho thấy nếu không giáo dục lễ giáo cho trẻ ngay từ lứa tuổi mầm non thì sau này trẻ có thể trở thành người “có tài mà không có đức”, không có ích cho xã hội. Vậy giáo dục lễ giáo là gì? Giáo dục lễ giáo là giáo dục cả về phẩm chất đạo đức và tính cách, lối sống của trẻ. Hình thành cho trẻ nhân cách con người mới. Bởi “Lễ phép là nét đẹp văn hóa được đặt lên hàng đầu khi nhìn nhận và đánh giá về một ai đó”. Vì vậy
2. chúng ta hãy quan tâm giáo dục lễ giáo cho trẻ ngay từ thuở ban đầu, hình thành cho trẻ những kĩ năng về nhân cách, để sau này trẻ là người có ích cho xã hội. Việc giáo dục lễ giáo cho trẻ mầm non đặc biệt là trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi không phải là vấn đề mới, trước đây và hiện nay chúng ta vẫn thực hiện nhưng kết quả vẫn chưa cao vẫn còn trẻ không biết chào hỏi, không biết cảm ơn, xin lỗi, không biết nhường nhịn, vứt rác bừa bãi, đi trước mặt người lớn,...để việc giáo dục lễ giáo cho trẻ mang lại hiệu quả cao. Đây là vấn đề cấp bách của toàn xã hội không của riêng ai. Xác định rõ được điều đó là một giáo viên mầm non tôi nhận thấy việc giáo dục lễ giáo cho trẻ cần được chú trọng và đặt lên hàng đầu nên tôi đã mạnh dạn chọn sáng kiến“Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B Trường Mầm non Hoa Lan - Khánh Vĩnh” để góp phần vào việc giáo dục lễ giáo nhằm phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ. 2. Mục tiêu nghiên cứu Đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B tại Trường Mầm non Hoa Lan, Khánh Vĩnh. Giúp trẻ phát triển toàn diện hài hòa, lễ phép, yêu thương, chia sẻ, đoàn kết giúp đỡ. Giúp phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của giáo dục lễ giáo cho trẻ có ảnh hưởng lớn như thế nào đến quá trình hình thành và phát triển nhân cách toàn diện cho trẻ. II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ 1. Thực trạng của vấn đề cần giải quyết Năm học 2022-2023 tôi được phân công phụ trách lớp Mẫu giáo 4-5 tuổi B với số lượng 24 trẻ/10 nữ/22 dân tộc/09 nữ dân tộc. Tỉ lệ trẻ dân tộc chiếm 91,7%. Qua quá trình giảng dạy tôi có những thuận lợi và khó khăn sau: 1.1. Thuận lợi
3. Về cơ sở vật chất: Trường, lớp học khang trang, rộng rãi, thoáng mát, sạch sẽ, môi trường trong và ngoài lớp được trang trí phù hợp với trẻ. Được sự quan tâm và chỉ đạo sát sao của Ban Giám hiệu nhà trường đã tạo mọi điều kiện thuận lợi cho tôi tham gia bồi dưỡng chuyên môn, học hỏi những kinh nghiệm của đồng nghiệp thông qua việc dự giờ, rút kinh nghiệm trong sinh hoạt chuyên môn, tập huấn chuyên môn và các video bổ ích từ nhóm chuyên môn nhà trường chia sẻ qua zalo, website Bản thân có nhiều năm giảng dạy trẻ độ tuổi Mẫu giáo 4-5 tuổi, nắm được phương pháp dạy học, tâm sinh lí trẻ, nhiệt tình, yêu nghề mến trẻ, năng động sáng tạo, có trình độ trên chuẩn. Trẻ có cùng độ tuổi nên thuận lợi cho việc lựa chọn nội dung giáo dục lễ giáo phù hợp. Một số phụ huynh có sự quan tâm đến việc giáo dục trẻ tại nhà. 1.2. Khó khăn Trong giao tiếp trẻ chưa có thói quen chào hỏi, nói lời cảm ơn, xin lỗi. Đa số trẻ chưa biết nhường nhịn, chưa chủ động giúp đỡ bạn trong các hoạt động ở lớp. Một số ít trẻ chưa có những hành vi văn minh: Lấy tay che miệng khi ho, ngáp, hắt xì, không được đi trước mặt người lớn, không vứt rác bừa bãi, đi vệ sinh đúng nơi quy định, giữ gìn, sắp xếp đồ chơi theo quy định . Đa phần phụ huynh chưa quan tâm đến việc giáo dục lễ giáo cho trẻ, nhiều phụ huynh còn chưa gương mẫu trong các hành vi tại gia đình, điều đó dẫn đến việc giáo dục lễ giáo của giáo viên đối với trẻ tại trường gặp nhiều khó khăn. 1.3. Kết quả khảo sát đầu năm Đạt Chưa đạt Nội dung khảo sát Tổng số trẻ Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%)
4. Trẻ biết chào hỏi, xưng hô lễ phép 3 12,5% 21 87,5% Trẻ biết cảm ơn, xin lỗi 3 12,5% 21 87,5% Trẻ biết nhường nhịn, giúp đỡ bạn 24 7 29,2% 17 70,8% Trẻ biết giữ gìn vệ sinh thân thể, vệ sinh môi trường 5 20,8% 19 79,2% Trẻ có hành vi văn minh: Đi phía sau người lớn, bạn bè, lấy tay 8 33,3% 16 66,7% che miệng khi ho, hắt hơi Từ những thực trạng nêu trên tôi đã nghiên cứu, tìm tòi đưa ra một số giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B tại trường Mầm non Hoa Lan như sau: 2. Nội dung nghiên cứu/giải pháp thay thế 2.1. Giải pháp 1. Xây dựng môi trường giáo dục lễ giáo trong lớp học Môi trường giáo dục trong trường mầm non có vai trò vô cùng quan trọng, đó là tổ hợp những điều kiện tự nhiên, xã hội cần thiết trực tiếp ảnh hưởng đến mọi hoạt động trẻ đặc biệt là giáo dục lễ giáo cho trẻ, thông qua môi trường trẻ học được các hành vi lễ phép, học được cách chia sẻ, giúp đỡ, học được cách vệ sinh môi trường, học được cách sắp xếp đồ dùng đúng nơi quy định. Nhận thấy điều quan trọng đó, ngay từ đầu năm học tôi đã thực hiện xây dựng môi trường gần gũi với trẻ bằng cách lựa chọn hình ảnh gắn liền với cuộc sống hàng ngày của trẻ như: hình ảnh trẻ chơi nấu ăn, trẻ chơi bán hàng, trẻ chơi xây dựng...đặc biệt tôi đã dành riêng một góc nhỏ trong lớp để thực hiện xây dựng “góc lễ giáo” với hình ảnh lễ phép với người lớn, quan tâm chăm sóc em nhỏ, vệ sinh môi trường sạch sẽ. Việc xây dựng góc lễ giáo giúp trẻ hàng ngày được quan sát và bắt chước từ đó hình thành các cử chỉ lễ phép văn minh (Hình 1,2,3: Góc lễ giáo, góc xây dựng, góc phân vai). Bên cạnh việc trang trí tôi còn thực hiện sắp xếp đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp, từng góc riêng biệt, mỗi kệ góc đều thay đổi để hấp dẫn trẻ, tạo cảm giác thích thú luôn mong
5. muốn được sắp xếp đồ dùng ngăn nắp. Để hình thành cho trẻ được kĩ năng sắp xếp đồ dùng đồ chơi, tôi đã tổ chức cho trẻ thi đua lau dọn, sắp xếp đồ chơi gọn gàng. Nhờ vậy qua mỗi lần tổ chức hoạt động vui chơi, trẻ chơi xong tự thu dọn và sắp xếp đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp. Ở góc học tập, tôi trang bị nhiều bài thơ, câu chuyện về lễ giáo có hình ảnh minh họa như: Bài thơ “Mượn đồ; lắng nghe người khác; cách xưng hô; thăm người bệnh; lấy tăm cho bà; lời chào; ở nhà; nơi công cộng; giao tiếp với bạn; xếp hàng”; Truyện “ Khỉ con lễ phép”, “Câu chuyện về bốn người bạn”, tranh truyện, sách báo nhi đồng có hình ảnh và nội dung về lễ giáo làm thành album phù hợp với trẻ để đến giờ hoạt động góc trẻ vào góc có thể mở ra xem và “đọc” (Hình 4: Trẻ “đọc” sách ở góc học tập), (Hình 5+6: Một số bài thơ ở góc học tập) Ngoài ra tôi đã lồng ghép các hình ảnh giáo dục lễ giáo qua tranh ảnh để trang trí chủ đề trong năm học. Ví dụ: Với chủ đề “Trường mầm non” tôi sử dụng hình ảnh bạn nhỏ khoanh tay chào cô trước khi vào lớp để tranh trí cho chủ đề nhánh “Lớp học Mẫu giáo của bé”, qua đó tôi giáo dục trẻ biết chào ba mẹ, chào cô giáo trước khi vào lớp, biết lễ phép với người lớn. 2.2. Giải pháp 2: Giáo dục lễ giáo thông qua ngôn ngữ kèm điệu bộ, hành vi và ứng xử Để dạy trẻ nhỏ những câu giao tiếp như: Cháu chào cô, Cháu chào bác thực ra khá đơn giản bởi câu chào ngắn như vậy thì bất cứ trẻ nào cũng có thể thực hiện được, nhưng cũng câu chào hỏi đó cần thực hiện như thế nào cho lễ phép là điều cần chú ý hơn cả. Nếu như trẻ vừa chạy nhảy, vừa vui đùa chào cô với ngữ điệu cao giọng thì chỉ mang hình thức đối phó, không mang tính chất giáo dục. Vậy dạy trẻ biết cách chào hỏi lễ phép với người lớn cho phù hợp không phải là một chuyện dễ dàng. Để thực hiện được điều đó bản thân tôi phải có kiến thức, kỹ năng, thái độ chuẩn mực, là tấm gương tốt để trẻ noi theo, cụ thể: Trong các giờ hoạt động ở lớp và những lần tiếp xúc với đồng nghiệp, cấp trên, phụ huynh tôi luôn thực hiện đúng, chuẩn mực các kĩ năng chào hỏi, chú ý cách đi, đứng, cách nói chuyện, đồng thời tôi thường xuyên nghiên cứu sách, các
6. tài liệu, các thông tin trên mạng có liên quan đến việc giáo dục lễ giáo cho trẻ để qua đó dạy trẻ thực hiện cử chỉ, lời nói chào hỏi chuẩn mực. Như chúng ta đã biết trẻ mầm non là “bậc thầy” bắt chước. Vì thế, nếu muốn giáo dục lễ giáo cho trẻ hiệu quả, cách tốt nhất vẫn là người lớn phải làm gương cho con trẻ noi theo. Ví dụ: Giờ đón trẻ hoặc trả trẻ tôi ân cần và chuẩn mực trong xưng hô với ba mẹ trẻ, tập cho trẻ đến lớp chào cô, chào ba mẹ cần vòng tay trước ngực, nhìn về phía ba, mẹ hoặc cô giáo, đầu hơi cúi, đồng thời nhẹ nhàng nói “con chào cô ạ”, “con chào ba, mẹ ạ” (Hình 7: Trẻ chào cô trước khi vào lớp). Khi có các cô giáo đến lớp tôi dạy trẻ đứng lên, vòng tay trước ngực, nhìn cô giáo, đầu hơi cúi và nhẹ nhàng nói “Cháu chào cô đến lớp ạ”. Trong quá trình dạy ở lớp tôi quan sát từng cử chỉ, thái độ của trẻ để hướng dẫn và nhắc nhở trẻ thực hiện cử chỉ, lời nói lễ phép như: Khi cô giáo gọi trẻ lên, trẻ phải đi sau lưng các bạn, khi ho thì cần lấy tay che miệng, khi chơi xong cần phối hợp với các bạn để cất đồ dùng đúng nơi quy định, khi đi vệ sinh cần xin phép cô, khi thấy bạn khó khăn thì giúp đỡ bạn. Để giúp trẻ không cần phải có sự nhắc nhở của người lớn mà vẫn thực hiện tốt cử chỉ, lời nói lễ phép, tôi thường xuyên tổ chức trò chơi để trẻ thực hiện. Ví dụ: Trò chơi “Ai lễ phép” Cách chơi: cô giáo sẽ đóng vai các nhân vật: ông bà, cô giáo, khách đến thăm lớp cùng với những cách thức xuất hiện: đến chơi, ra về, cho quà. Yêu cầu trẻ nói và thực hiện cử chỉ, lời nói phù hợp với từng trường hợp. Bạn nào thực hiện đúng cử chỉ, nói đúng lời nói lễ phép được thưởng quà. Tôi nhận thấy trẻ chơi hứng thú, tiếp thu nhanh và thực hiện cử chỉ, lời nói đúng yêu cầu. Thời gian đầu năm học, trẻ thường xuyên chỉ chào cô mà không có vòng tay trước ngực, không lấy tay che miệng khi ho, hắt hơi, luôn đi trước mặt các bạn và cô giáo. Sau khi trẻ được thực hiện, được chơi và được nhắc nhở tôi đã thấy trẻ có tiến bộ rất nhiều: trẻ
7. không còn đi trước mặt các bạn và cô giáo, khi chào hỏi đã biết vòng tay trước ngực và cúi đầu chào người lớn, đã biết lấy tay che miệng khi ho, hắt hơi. 2.3. Giải pháp 3: Giáo dục lễ giáo thông qua hoạt động học Dạy trẻ biết chào hỏi lễ phép hay nói lời “cảm ơn” hoặc “xin lỗi” không phải là việc khó nhưng đòi hỏi từ ba mẹ, cô giáo và những người lớn xung quanh sự kiên trì, nhẫn nại và tinh tế. Điều quan trọng bậc nhất ở đây là hướng trẻ đến sự thành tâm chứ không phải là “bắt ép” trẻ nói ra những lời đó như một nghĩa vụ, làm cho xong việc. Qua việc giáo dục trẻ những điều này, chúng ta giúp trẻ thể hiện tình cảm đối với ông bà, ba mẹ, cô giáo và mọi người xung quanh. Đó là điều rất cần thiết trong sự hình thành và phát triển nhân cách của trẻ sau này. Ví dụ: Với hoạt động giáo dục âm nhạc dạy hát bài “Con chim Vành Khuyên”. Tôi trò chuyện với trẻ về nội dung bài hát: Chim Vành Khuyên trong bài hát như thế nào? Chim Vành Khuyên chào khi gặp ai? Chim Vành khuyên có ngoan không? Vì sao? Nếu con là Bạn Vành Khuyên có làm như bạn không? Qua việc trò chuyện về nội dung bài hát trẻ biết được khi gặp bất kì ai cũng cần chào hỏi thì mới là bé ngoan, qua đó tôi giáo dục trẻ gặp người lớn phải biết chào lễ phép. Khi nói với người lớn phải biết dạ, thưa. Ví dụ: Với hoạt động giáo dục kĩ năng xã hội “Lễ phép với người lớn” tôi cho trẻ xem hình ảnh về bạn nhỏ biết chào hỏi với người lớn và đàm thoại về nội dung hình ảnh. Hình ảnh nói về ai? Bạn nhỏ đã làm gì khi gặp người lớn? Bạn nhỏ chào như thế nào? Khi có khách đến nhà thì bạn nhỏ đã làm gì đầu tiên? Các con thấy bạn như thế nào? Con có học tập bạn không? Vì sao? (Hình 9+10: Tranh giáo dục trẻ chào hỏi lễ phép) Sau khi đàm thoại xong tôi cho trẻ thực hành chào hỏi với các tình huống: có khách đến lớp, cô giáo cho quà, có khách đến chơi với lớp. Qua đó tôi giáo dục trẻ khi chào hỏi phải vòng tay trước ngực, đầu hơi cúi, khi mời người lớn uống nước phải đưa bằng hai tay.
8. Ví dụ: Với chủ đề “Trường mầm non” qua hoạt động trò chuyện tôi đưa ra các hình ảnh cho trẻ xem trong tranh các bạn nhỏ đang làm gì và hành động đó như thế nào? Qua đó giáo dục trẻ biết yêu thương, chia sẻ đồ chơi với bạn đồng thời biết nói lời cảm ơn khi bạn cho mượn đồ chơi (Hình 11+12: Tranh giáo dục trẻ biết chia sẻ đồ chơi và biết nói lời cảm ơn). Ví dụ: Với hoạt động “Bé nói lời cảm ơn, xin lỗi”, tôi cho trẻ xem lại các hình ảnh xếp hàng lấy cơm, lấy sữa và hỏi trẻ: Các bạn trong hình đang làm gì? Bạn nhận tô cơm như thế nào? Nếu khi xếp hàng mà con lỡ giẫm phải chân của bạn thì con phải làm gì? Qua đó tôi giáo dục trẻ biết nói lời cảm ơn cô và nhận cơm, nhận sữa bằng hai tay ., khi xếp hàng trẻ lỡ giẫm phải chân của bạn thì trẻ biết chủ động nói lời xin lỗi bạn (Hình 13+14: Trẻ xếp hàng lấy cơm, lấy sữa). Với hoạt động giáo dục phát triển ngôn ngữ nhất là thông qua truyện cổ tích đặc biệt là truyện cổ tích Việt Nam luôn chứa đựng những bài học đạo đức gần gũi, giản dị với cuộc sống hàng ngày của trẻ nên rất dễ giáo dục trẻ. Thông qua các câu chuyện giáo dục trẻ một cách nhẹ nhàng, không gò bó áp đặt mà mang lại hiệu quả cao. Ví dụ: Sau khi học truyện “Đôi bạn tốt”, tôi đàm thoại với trẻ về nội dung truyện: Gà con và Vịt con cùng chơi với nhau ở đâu? Tại sao Vịt con lại bỏ ra ao tìm tép ăn? Gà con đã gặp chuyện gì? Ai đã cứu Gà con thoát chết? Gà con đã nói gì với Vịt con? Qua đó tôi giáo dục trẻ biết yêu thương, giúp đỡ bạn bè khi gặp khó khăn và biết nhường nhịn lẫn nhau. Ví dụ: Truyện “Tấm cám”. Sau khi kể cho trẻ nghe tôi hỏi trẻ: Con thấy cô Tấm là người như thế nào? Dì ghẻ và Cám là người như thế nào? Sau cùng cô Tấm đã nhận được điều gì? Cô Cám và mẹ của mình đã nhận được điều gì? Con thích nhân vật nào nhất? Vì sao? Nếu con là cô Cám con sẽ làm gì? Thông qua đó tôi dạy trẻ biết yêu cái thiện, ghét cái ác, hình thành nên lòng nhân ái đối với mọi người xung quanh, biết giơ tay phát biểu. Đối với hoạt động tạo hình: “Vẽ người thân trong gia đình”. Tôi đàm thoại với trẻ:
9. Gia đình con có những ai? Ba mẹ con làm gì? Anh chị của con làm gì? Mọi người trong gia đình có yêu thương nhau không? Con sẽ vẽ những ai trong gia đình? Sau khi trẻ vẽ người thân trong gia đình, tôi giáo dục trẻ yêu thương, kính trọng đối với ông bà, ba mẹ, anh chị, biết nhường nhịn em nhỏ, biết lấy, cất đồ dùng đúng nơi quy định, biết bảo vệ sản phẩm của mình của bạn. Qua hoạt động học tôi nhận thấy trẻ đã có các kĩ năng cử chỉ lời nói văn minh, lễ phép, tình yêu thương, đoàn kết, chia sẻ, nhường nhịn, vệ sinh một cách tự giác mà không cần phải nhắc nhở. 2.4. Giải pháp 4: Giáo dục lễ giáo cho trẻ thông qua hoạt động vui chơi Hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, nó quyết định sự hình thành và phát triển tâm lý - nhân cách của đứa trẻ. Hoạt động vui chơi còn là phương tiện giáo dục và phát triển toàn diện cho trẻ về trí tuệ, đạo đức, thẩm mỹ và ngôn ngữ. Ở lứa tuổi mầm non trẻ học thông qua “chơi bằng học- học bằng chơi” vì vậy tôi luôn chú trọng đến hoạt động này để trẻ được dễ dàng thực hiện lời nói, cử chỉ lễ phép, văn minh. * Qua hoạt động chơi góc Qua hoạt động các góc, trẻ được thực hành, trải nghiệm, đóng các vai khác nhau để tái hiện lại những công việc, nghề nghiệp mà người lớn đang làm hàng ngày. Ví dụ: Qua trò chơi đóng vai Bác sĩ - bệnh nhân (Hình 15: Trẻ chơi đóng vai Bác sĩ- bệnh nhân). Trẻ đóng vai bác sĩ nói: Chị (hoặc cô, chú, anh,..) đau chỗ nào vậy ạ? Đau ra sao? Y tá nói: Thuốc này của chị (hoặc cô, chú, anh,..) đây ạ. Chị (hoặc cô, chú, anh,..) nhớ uống thuốc đầy đủ. Y tá phát thuốc và dặn bệnh nhân uống thuốc ngày mấy lần. Bệnh nhân: Nhận thuốc bằng hai tay và nói cảm ơn bác sĩ. Ví dụ: Trò chơi bán hàng. (Hình 16: Trẻ chơi trò chơi bán hàng). Trẻ đóng vai người bán hàng nói: Em chào chị ạ? Chị cần mua gì nào? Người mua hàng nói: Bán cho tôi một bắp cải thảo? Bao nhiêu tiền vậy cô?
10. Trẻ đóng vai người bán hàng nói: Dạ, 10 ngàn 1 bắp ạ. Thông qua trò chơi đóng vai trẻ mạnh dạn dần, thành thạo dần trong giao tiếp, trong ứng xử, chào hỏi đối với mọi người xung quanh. Đồ chơi có vai trò hết sức cần thiết đối với trẻ, nó có tác dụng và ý nghĩa thật to lớn, sâu sắc đối với trẻ độ tuổi mầm non, vì bất kể một trẻ em nào cũng đều có nhu cầu chơi đồ chơi, trẻ sống và hành động cùng với đồ chơi nhưng không phải tất cả các trẻ đều biết giữ gìn và sắp xếp đồ chơi theo quy định sau khi chơi xong. Việc giữ gìn đồ chơi trong khi trẻ chơi và chủ động dọn đồ chơi sau khi chơi xong là một cách vô cùng hữu ích để trẻ tập được tính gọn gàng, ngăn nắp và giữ gìn đồ chơi được lâu hơn. Khi mới bắt đầu trẻ sẽ chưa thể biết nên làm thế nào, tôi sẽ cùng chơi với trẻ, cùng trẻ dọn đồ chơi để trẻ học theo, đông thời nói chuyện nhẹ nhàng, khích lệ, động viên trẻ. Dần dần trẻ sẽ ghi nhớ và có thói quen giữ gìn đồ chơi, tự giác dọn đồ chơi. Sau mỗi lần dọn đồ chơi, tôi dùng những lời khen ngợi để giúp trẻ làm tốt hơn ở lần sau. Ví dụ: Ở góc chơi âm nhạc, cháu Ánh và cháu Linh lấy micro hát xong rồi ngồi tháo rời các bộ phận ra, tôi sẽ lại gần và nhẹ nhàng nói với các cháu, đồ chơi này dùng cho tất cả các bạn trong lớp cùng chơi, các con tháo hết ra thì làm hỏng hết đồ chơi rồi, vì vậy các con cần phải giữ gìn đồ chơi để chơi nhé. Ví dụ: Khi hết giờ chơi, trẻ xây xong công trình “Vườn rau của bé”, tôi hướng dẫn trẻ nhặt đồ chơi nhẹ nhàng và xếp theo quy định ở các ô trên kệ đồ chơi (Hình 17: Cô giáo hướng dẫn trẻ xếp đồ chơi sau khi chơi xong). Qua đóng các vai chơi trẻ ngày càng thành thạo kĩ năng cử chỉ, hành vi lời nói lễ phép đúng mực bên cạnh đó trẻ ngày càng phối hợp nhịp nhàng, nhường nhịn, chia sẻ với bạn, biết cất, xếp đồ dùng đồ chơi đúng nơi quy định. *Qua hoạt động chơi ngoài trời Hoạt động ngoài trời là hoạt động cần đảm bảo tính tích cực của trẻ, làm giàu và cũng cố kiến thức cho trẻ về môi trường xung quanh, bên cạnh đó thông qua hoạt động chơi ngoài trời giáo dục cho trẻ những thói quen, hành vi văn minh của mình nơi công cộng.
11. Dạo chơi ngoài trời là lúc trẻ được tiếp xúc với thiên nhiên, không khí trong lành, thỏa mãn nhu cầu vui chơi của trẻ. Đây cũng là cơ hội phát triển nhận thức, tình cảm kỹ năng xã hội ở trẻ. Trẻ biết làm những công việc đơn giản cùng nhau biết giữ gìn vệ sinh chung, nhổ cỏ vườn hoa, nhặt lá sân trường . Ví dụ: Trước khi cho trẻ tham gia hoạt động tham quan vườn hoa của trường, tôi hỏi trẻ: Khi đi tham quan thì các con phải như thế nào? Các con có được hái hoa không? Khi thấy cỏ trong vườn hoa thì các con phải làm gì? Sau khi đàm thoại, tôi giáo dục trẻ không được chen lấn, xô đẩy bạn, biết chăm sóc và bảo vệ cây, hoa. Ví dụ: Với hoạt động có chủ đích “Bé nhặt lá sân trường”, tôi gợi ý cho trẻ khi thấy lá ở sân trường các con phải làm gì? Tôi tổ chức cho trẻ nhặt lá bỏ vào giỏ rác. Thông qua hoạt động, trẻ có thói quen chủ động nhặt khi thấy rác và bỏ đúng nơi quy định để bảo vệ môi trường, cuối cùng tôi giáo dục trẻ biết rửa tay bằng xà phòng sau khi nhặt lá (Hình 18: Trẻ nhặt lá bảo vệ môi trường). Ví dụ: Qua hoạt động “Bé nào giỏi”, tôi cho trẻ quan sát các cô phục vụ đang dọn vệ sinh, tôi hỏi trẻ các cô phục vụ đang làm gì? Các con sẽ làm gì để giúp các cô? Tôi cho trẻ kể các công việc trẻ có thể làm và tổ chức cho trẻ tham gia các hoạt động “ Bé nào giỏi” cụ thể như: lau cầu thang, lau đồ chơi ở sân trường, nhổ cỏ bồn hoa . Ngoài ra tôi còn sử dụng các đoạn video của chương trình “Khoảnh khắc kỳ diệu”, “Quà tặng cuộc sống”, yotube các câu chuyện về lễ giáo để giáo dục trẻ lễ giáo cho trẻ như: “Giữ gìn vệ sinh cá nhân; 10 thói quen vệ sinh tốt, không vứt rác bừa bãi , khi trẻ xem xong video tôi đặt câu hỏi gợi mở để trẻ trả lời về nội dung của đoạn video. Qua đó giáo dục trẻ biết giữ gìn vệ sinh cơ thể, vệ sinh môi trường (Hình 19: Trẻ xem video, trò chuyện cùng cô và bạn). 2.5. Giải pháp 5: Giáo viên phối hợp chặt chẽ với các bậc phụ huynh trong việc giáo dục lễ giáo cho trẻ
12. Như chúng ta đã biết, giáo dục lễ giáo không thể tách rời khỏi gia đình vì gia đình là nơi trẻ sinh ra, lớn lên là cái nôi giáo dục trẻ, do đó gia đình có vai trò hết sức quan trọng trong việc giáo dục lễ giáo cho trẻ. Nhận thức được điều đó, trong buổi họp đầu năm tôi mạnh dạn trao đổi với phụ huynh về tầm quan trọng của giáo dục lễ giáo đối với trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi vì đây là lứa tuổi trẻ bắt chước rất nhanh, nhất là trong thời kỳ hội nhập của nước ta tiếp nhận nhiều nền văn hóa và một số phim ảnh, trò chơi giải trí không lành mạnh đã làm ảnh hưởng một phần không nhỏ về hành vi văn hóa của trẻ. Trẻ có thể đối xử thô bạo với bạn sau một đoạn phim hành động, trẻ có thái độ không nên khi bố mẹ không chiều theo ý trẻ. Để phụ huynh nhận thức được ý nghĩa của vấn đề trên và cùng nhà trường giáo dục trẻ thì việc phối hợp với phụ huynh trong công tác giáo dục trẻ là vấn đề rất cần thiết. Tôi luôn trò chuyện, tuyên truyền với phụ huynh về các nội dung giáo dục lễ giáo để phụ huynh phối hợp rèn và dạy trẻ tại gia đình (Hình 20: Giáo viên tuyên truyền về giáo dục lễ giáo thông qua họp phụ huynh học sinh). Tôi thường xuyên gặp gỡ trao đổi trực tiếp với phụ huynh vào giờ đón, trả trẻ cũng như qua các buổi đi đến nhà trẻ nhằm tìm hiểu và nắm bắt hoàn cảnh gia đình của từng trẻ để có biện pháp kịp thời, trò chuyện, tuyên truyền với phụ huynh giành thời gian gần gũi, chăm sóc cho các cháu, mẫu mực trong giao tiếp ở nhà để trẻ noi theo. Đồng thời chú ý sửa sai trẻ kịp thời những thiếu sót trong giao tiếp đối với bạn bè, đối với người lớn xung quanh. Ngoài ra, tôi còn trao đổi với phụ huynh hàng tháng thông qua sổ bé ngoan về sự tiến bộ của mỗi trẻ để phụ huynh kịp thời nắm bắt. Bên cạnh đó, tôi tuyên truyền những nội dung giáo dục lễ giáo ở góc tuyên truyền “Cha mẹ cần biết” để phụ huynh theo dõi và phối hợp. Tôi cho bố mẹ xem những video lễ giáo tốt của con thông qua nhóm zalo của lớp để bố mẹ biết và tiếp tục phát huy cho trẻ. Qua thời gian trẻ lớp tôi tiến bộ rõ rệt như xưng hô lễ phép, lịch sự trong giao tiếp, biết quan tâm, phối hợp, đoàn kết với bạn
13. Ví dụ: Trong cuộc họp phụ huynh đầu năm học, tôi tuyên truyền với phụ huynh cách rèn cho trẻ biết khoanh tay chào ông, bà, ba, mẹ, anh, chị .trước khi đi học và sau khi đi học về (Hình 21+22: Trẻ chào ba, mẹ trước khi đi học). Ví dụ: Thông qua bảng tuyên truyền “Cha mẹ cần biết”, tôi tuyên truyền bằng cách hướng dẫn phụ huynh dạy trẻ chào hỏi khi có khách tới nhà, khi gặp người lớn phải chủ động chào hỏi, biết nhường nhịn em nhỏ, biết phụ giúp ba mẹ công việc nhẹ, vâng lời ông bà, ba mẹ để phụ huynh phối hợp với giáo viên giáo dục trẻ khi ở nhà được tốt hơn (Hình 23: Giáo viên tuyên truyền về giáo dục lễ giáo thông qua góc tuyên truyền). Do vậy, việc kết hợp giữa gia đình và nhà trường hết sức quan trọng để chăm sóc và giáo dục trẻ là một vấn đề không thể một người lớn nào bỏ qua. Nếu trẻ em dễ nhớ, mau quên, thì ở lớp đã có cô, về nhà có mẹ. 3. Đánh giá đề tài Sau một thời gian thực hiện với lòng say mê, kiên trì kết hợp với việc sử dụng các giải pháp trên một cách linh hoạt để giáo dục lễ giáo cho trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi B, tôi thấy hiệu quả đem lại cho cô và trẻ cũng như phụ huynh rất thiết thực. Cụ thể như sau: * Đối với trẻ Trẻ ngoan hơn, lễ phép hơn. Những thói quen vệ sinh, những hành vi văn minh dần được hình thành ở trẻ. Biết chào hỏi khi có khách đến lớp, biết trao nhận bằng hai tay, không tranh giành đồ chơi với bạn, biết quan tâm giúp đỡ bạn bè, cô giáo, ba mẹ. Trẻ biết yêu thương, chia sẻ tình cảm với những người thân trong gia đình, biết giúp đỡ ba mẹ. Yêu thiên nhiên, biết chăm sóc cây hoa, biết bảo vệ môi trường Kết quả đạt được: Đạt Chưa đạt Nội dung khảo sát Tổng số trẻ Số lượng Tỷ lệ (%) Số lượng Tỷ lệ (%) Trẻ biết chào hỏi, xưng hô lễ phép 24 22 91,7% 2 8,3%
14. Trẻ biết cảm ơn, xin lỗi 19 79,2% 5 20,8% Trẻ biết nhường nhịn, giúp đỡ bạn 22 91,7% 2 8,3% Trẻ biết giữ gìn vệ sinh thân thể, vệ sinh môi trường 17 70,8% 7 29,2% Trẻ có hành vi văn minh: Đi phía sau người lớn, bạn bè, lấy 20 83,3% 4 16,7% tay che miệng khi ho, hắt hơi * Đối với giáo viên Tích lũy được nhiều kinh nghiệm trong tổ chức hoạt động giáo dục lễ giáo cho trẻ. Hình thức tổ chức hoạt động giáo dục lễ giáo cho trẻ phong phú kích thích sự sáng tạo của trẻ. Tận dụng tối đa môi trường để tổ chức các hoạt động giáo dục lễ giáo đạt hiệu quả. Nắm bắt được tâm lý của trẻ ở lứa tuổi Mẫu giáo 4-5 tuổi nhiều hơn. * Đối với phụ huynh Phụ huynh rất quan tâm đến việc giáo dục lễ giáo cho con em mình. Phụ huynh yên tâm khi nhận thấy khả năng cảm nhận và thể hiện hành vi lễ giáo của con mình trong cuộc sống. 4. Tổ chức thu thập minh chứng Thông qua quá trình tổ chức cho trẻ tham gia tất cả các hoạt động hàng ngày tôi dùng điện thoại ghi lại hình ảnh làm minh chứng cho Sáng kiến mang tính xác thực. Sưu tầm tranh ảnh sử dụng trang trí các góc của lớp học. III. KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ 1. Kết luận Sau một thời gian thực hiện với lòng say mê, kiên trì kết hợp với việc sử dụng các giải pháp trên một cách linh hoạt, tôi đã rút ra bài học kinh nghiệm về giáo dục lễ giáo cho trẻ như sau:
15. Bản thân cô giáo phải luôn tìm tòi sáng tạo, sưu tầm tranh ảnh, thơ ca, câu chuyện, những đoạn phim để giáo dục lễ giáo cho trẻ. Bên cạnh đó sưu tầm sách báo để góc lễ giáo của bé ngày càng phong phú hơn, và thay đổi theo từng chủ đề để tạo sự mới lạ hấp dẫn trẻ. Cô giáo phải phối hợp chặt chẽ với phụ huynh trong công tác chăm sóc và giáo dục lễ giáo cho trẻ. Gia đình của trẻ thật sự là mái ấm đầy tình thương, bố mẹ là những tấm gương sáng và mẫu mực về hành vi ứng xử, chăm sóc, tinh thần trách nhiệm đối với trẻ. Cô giáo phải thật sự là tấm gương sáng để trẻ noi theo, luôn giàu tình yêu thương, luôn thận trọng trong mọi hành vi của mình, thân thiện yêu thương để tạo tâm lý thoải mái cho trẻ thực hiện tốt mọi hành vi cũng như hoạt động giao tiếp, nhằm giúp trẻ từng bước hình thành và phát triển nhân cách cho mình. Bên cạnh đó môi trường và cảnh quan sư phạm cũng góp phần hình thành cho trẻ những hành vi văn minh để dần dần hoàn thiện nhân cách tốt đẹp của truyền thống con người Việt Nam phù hợp với mọi chuẩn mực đạo đức xã hội một cách tự nguyện. Đặc biệt, giáo dục lễ giáo cho trẻ phải có tính kiên trì, bền bỉ và phải được thực hiện thường xuyên, lặp đi lặp lại nhiều lần để hình thành thói quen cho trẻ, dần dần trở thành bản năng, giúp trẻ thực hiện lễ giáo một cách tự nhiên mà không cần nhắc nhở. 2. Khuyến nghị 2.1. Đối với Phòng Giáo dục và Đào tạo Khánh Vĩnh Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên cho các giáo viên mầm non về tổ chức hoạt động giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi để giáo viên có điều kiện tham gia học tập và rút kinh nghiệm. Tổ chức các cuộc thi có nội dung liên quan đến các hoạt động giáo dục trẻ để các giáo viên có điều kiện phát huy trao đổi, rút kinh nghiệm về khả năng tổ chức cũng như sử dụng các biện pháp dạy học phù hợp. 2.2. Đối với nhà trường Tổ chức các chuyên đề về giáo dục lễ giáo cho giáo viên dự giờ học hỏi, rút kinh nghiệm.
16. Quan tâm trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, môi trường ngoài lớp học, đồ dùng dạy học cho cô và trẻ. Trên đây là sáng kiến của tôi về “Giải pháp nâng cao chất lượng giáo dục lễ giáo cho trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi B Trường Mầm non Hoa Lan - Khánh Vĩnh” đã được áp dụng trong quá trình thực hiện tại đơn vị. Kính mong sự góp ý của Hội đồng Sơ duyệt, Xét duyệt sáng kiến để tôi có thêm nhiều kinh nghiệm trong công tác giáo dục lễ giáo cho trẻ được tốt hơn./.