Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Tiết 1-3: Văn bản 1. Bày chim chìa vôi - Năm học 2024-2025 - Hoàng Thị Hiền

Nội dung tài liệu: Kế hoạch bài dạy Ngữ văn 7 - Tiết 1-3: Văn bản 1. Bày chim chìa vôi - Năm học 2024-2025 - Hoàng Thị Hiền

1. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Tiết 1, 2, 3, : VĂN BẢN 1. BẦY CHIM CHÌA VÔI (Nguyễn Quang Thiều) I. Mục tiêu 1. Về kiến thức: - Tri thức ngữ văn (Đề tài và chi tiết; Tính cách nhân vật ) - Những nét tiêu biểu về nhà văn Nguyễn Quang Thiều - Người kể chuyện ở ngôi thứ ba. - Đặc điểm nv thể hiện qua hình dáng, cử chỉ, hành động, ngôn ngữ đối thoại, cảm xúc suy nghĩ 2. Về năng lực: - Xác định được đề tài và người kể chuyện ngôi thứ ba; phân biệt được lời người kể chuyện và lời nhân vật; nhận biết được các chi tiết miêu tả hai nhân vật Mon và Mên thể hiện qua cử chỉ, hành động, ngôn ngữ đối thoại; cảm xúc suy nghĩ. - Biết tìm và phân tích được các chi tiết tiêu biểu để khái quát tính cách nhân vật và cảm nhận về chủ đề của truyện. 3. Về phẩm chất: - Biết nâng niu những kỉ niệm của tuổi thơ. - Yêu quý thiên nhiên, trân trọng sự sống, bảo vệ các loài động vật. II. Thiết bị dạy học và học liệu - Máy chiếu/Tivi, máy tính, bảng phụ và phiếu học tập, Rubric, giấy nhớ. - Các hình ảnh, video liên quan (nếu có). III. Tiến trình dạy học: *Tổ chức Tiết Ngày dạy Sĩ số 7A4 Sĩ số 7A6 Sĩ số 7A8 1 /9/2024 2 /9/2024 3 /9/2024 Hoạt động 1: Xác định vấn đề a. Mục tiêu: Kết nối – tạo hứng thú cho học sinh, chuẩn bị tâm thế tiếp cận kiến thức mới. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Giao nhiệm vụ: - GV cho HS nghe hoặc xem video bài hát “Quê hương tuổi thơ tôi” (Nhạc sĩ: Từ Huy). Link MV: - Học sinh lắng nghe, quan sát nêu cảm xúc suy nghĩ của bản thân: 1 Gv: Hoàng Thị Hiền
2. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 1) Lời bài hát cùng các hình ảnh trong video gợi cho em những cảm xúc, suy nghĩ gì ? 2) Em hãy chia sẻ thêm với cả lớp về những kỉ niệm tuổi thơ mà em đã trải qua. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS chia sẻ suy nghĩ, trả lời. - HS tiếp nhận nhiệm vụ, chia sẻ cởi mở, thân thiện những suy nghĩ, cảm xúc của bản thân về video bài hát.. - HS chia sẻ thêm về những kỉ niệm tuổi thơ của bản thân: GV gợi ý: Kỉ niệm đó là gì? Kỉ niệm đó em cùng trải qua với ai? Kỉ niệm đó để lại trong em những cảm xúc, suy nghĩ như thế nào? Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS chia sẻ, trình bày. Bước 4: Kết luận, nhận định: Nhận xét câu trả lời của HS, dẫn dắt để kết nối hoạt động hình thành kiến thức mới. => GV dẫn vào bài: Mỗi con người ai cũng có tuổi trẻ, cũng trải qua những năm tháng trẻ con vui tươi, hồn nhiên. Những kỉ niệm đó sẽ theo chúng ta đến suốt cuộc đời, góp phần làm hoàn thiện tính cách, lối sống của bản thân sau này. Đọc văn bản “Bầy chim chìa vôi” của nhà văn Nguyễn Quang Thiều, chúng ta thấy vô cùng gần gũi bởi các em sẽ tìm thấy đâu đó bóng dáng của mình trong các nhân vật của đoạn trích. Hoạt động 2: Hình thành kiến thức mới A. Tri thức ngữ văn a. Mục tiêu: Nắm được những kiến thức cơ bản về thể loại truyện. b. Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm NV1: Tìm hiểu về đề tài và chi tiết 1. Đề tài và chi tiết Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập: a. Đề tài - GV yêu cầu HS đọc phần Tri thức * Khái niệm: Đề tài là phạm vi đời ngữ văn trong SGK, tr.10. sống được phản ánh, thể hiện trực tiếp - HS trao đổi theo cặp Phiếu học tập trong tác phẩm văn học. 01 đã chuẩn bị trước tại nhà. * Cách phân loại đề tài: 1. Kể tên các truyện ngắn và tiểu thuyết - Dựa vào phạm vi hiện thực được mà em đã học hoặc đã đọc. miêu tả: đề tài lịch sử, đề tài chiến 2. Em hiểu thế nào là đề tài của tác tranh, đề tài gia đình, phẩm văn học ? Cho ví dụ? Có những - Dựa vào loại nhân vật trung tâm của cách phân loại đề tài như thế nào? tác phẩm: đề tài trẻ em, đề tài người 3. Em hiểu thế nào là chi tiết trong tác nông dân, đề tài người lính, phẩm văn học? Lấy ví dụ về một chi * Một tác phẩm có thể đề cập nhiều đề tiết truyện mà em ấn tượng, nêu ý tài, trong đó có một đề tài chính. nghĩa của chi tiết đó. * Ví dụ: Đề tài của truyện ngắn “Bức 2 Gv: Hoàng Thị Hiền
3. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ tranh của em gái tôi” (Tạ Duy Anh) là - HS đọc phần Kiến thức Ngữ văn đề tài gia đình (xét theo phạm vi hiện trong SGK và tái hiện lại kiến thức thực được miêu tả) và là đề tài trẻ em trong phần đó. (xét theo nhân vật trung tâm của - HS thảo luận cặp đôi nội dung câu hỏi truyện). - GV quan sát, hỗ trợ góp ý. b. Chi tiết Bước 3: Báo cáo, thảo luận * Khái niệm: Chi tiết là yếu tố nhỏ - HS trình bày cá nhân. nhất tạo nên thế giới hình tượng (thiên - Các HS khác nhận xét. nhiên, con người, sự kiện) nhưng có Bước 4: Kết luận, nhận định tầm ảnh hưởng quan trọng đặc biệt GV nhận xét và chuẩn kiến thức. trong việc đem lại sự sinh động, lôi Dự kiến sản phẩm của HS: cuốn cho tác phẩm văn học. * Ví dụ về truyện ngắn: * Ví dụ: Trong truyện ngắn “Bức tranh - Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy của em gái tôi” (Tạ Duy Anh), chi tiết Anh) cuối truyện miêu tả lại diễn biến tâm - Điều không tính trước (Nguyễn Nhật trạng của người anh khi ngắm nhìn bức Ánh) tranh cô em gái vẽ chính mình là một - Chích Bông ơi (Cao Duy Sơn) chi tiết tiêu biểu. Chi tiết này đã diễn tả * Ví dụ về tiểu thuyết: những cung bậc cảm xúc của người anh - Đất rừng phương Nam (Đoàn Giỏi); đi từ ngạc nhiên, sung sướng hãnh - Những ngày thơ ấu (Nguyên Hồng) diện, rồi thấy xấu hổ, hối hận khi nhận ra tấm lòng bao dung của em gái dành cho mình. Chi tiết cũng cho thấy sức mạnh cảm hoá của lòng nhân hậu. NV2: Tìm hiểu về tính cách nhân vật 2. Tính cách nhân vật Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập - Tính cách nhân vật là những đặc điểm GV kết hợp kĩ thuật động não và trình riêng tương đối ổn định của nhân vật, bày 1 phút yêu cầu cá nhân trả lời câu được bộc lộ qua mọi hành động, cách hỏi: ứng xử, cảm xúc, suy nghĩ, ? Trong các truyện ngắn em đã học - Tính cách nhân vật còn được thể hiện năm lớp 6, em yêu thích nhân vật nào? qua các mối quan hệ, qua lời kể và suy Nhân vật đó có đặc điểm nào trong nghĩ của nhân vật khác. tính cách ? Tính cách đó của nhân vật Ví dụ: được bộc lộ qua yếu tố nào? - Trong truyện ngắn "Bức tranh của em Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ gái tôi" (Tạ Duy Anh): Nv người anh - HS suy nghĩ cá nhân. trai hiện lên là người ích kỉ, đố kị. - GV quan sát, khích lệ HS. + Thể hiện qua suy nghĩ của người anh Bước 3: Báo cáo, thảo luận - người kể chuyện: ghen tị với em gái, - HS trình bày cá nhân. thấy ghét em khi phát hiện ra tài năng - Các HS khác nhận xét. của em,... 3 Gv: Hoàng Thị Hiền
4. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 - GV góp ý, bổ sung. + Thể hiện qua hành động: Lén xem Bước 4: Kết luận, nhận định tranh của em gái, trút ra một tiếng thở - HS đánh giá dài; hay gắt gỏng với em, đẩy em ra..; - GV nhận xét chuẩn kiến thức qua ví miễn cưỡng đi xem buổi triển lãm tranh dụ về tính cách nhân vật trong một số của em gái,... tác phẩm truyện. + Thể hiện qua thái độ, cảm xúc: Khi đứng trước bức tranh được giải của em gái: ngạc nhiên – hãnh diện, tự hào – xấu hổ, thấy ân hận,... ... B. Đọc – hiểu văn bản: Bầy chim chìa vôi I. Khám phá chung về văn bản a. Mục tiêu: Tìm hiểu chung về tác giả Nguyễn Quang Thiều và văn bản “Bầy chim chìa vôi”. b.Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm I. Khám phá chung văn bản NV1: Tìm hiểu về tác giả 1. Tác giả Nguyễn Quang Thiều Nguyễn Quang Thiều - Tên thật là Nguyễn Quang Thiều, sinh năm Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập 1957 Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những - Quê: thôn Hoàng Dương (Làng Chùa), xã hiểu biết của em về tác giả Sơn Công, huyện Ứng Hòa, Hà Nội. Nguyễn Quang Thiều (tiểu sử - Ông vào làm việc tại báo Văn nghệ từ năm cuộc đời, sự nghiệp) 1992 và rời khỏi đây năm 2007. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ - Là người nghệ sĩ đa tài: sáng tác thơ, viết - HS dựa vào thông tin SGK và truyện, vẽ tranh,... thu thập thông tin đã chuẩn bị ở - Sự nghiệp văn học: đã xuất bản 7 tập thơ, nhà để trả lời. 15 tập văn xuôi và 3 tập sách dịch; từng Bước 3: Báo cáo, thảo luận được trao tặng hơn 20 giải thưởng văn học - HS trả lời nhanh. trong nước và quốc tế. Bước 4: Đánh giá, kết luận - Viết nhiều tác phẩm cho thiếu nhi với lối - GV nhận xét, chốt kiến thức, viết chân thực, gần gũi với cuộc sống đời chuyển dẫn sang mục 2. thường; thể hiện được vẻ đẹp của tâm hồn trẻ thơ nhạy cảm, trong sáng, tràn đầy tình yêu thương vạn vật: Bí mật hồ cá thần (1998); Con quỷ gỗ (2000); Ngọn núi bà già mù (2001), NV2: Tìm hiểu chung về văn 2. Văn bản “Bầy chim chìa vôi” bản “Bầy chim chìa vôi” a. Đọc và tìm hiểu chú thích 4 Gv: Hoàng Thị Hiền
5. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập b. Hình thức văn bản * GV hướng dẫn cách đọc văn * Thể loại: truyện ngắn bản: Đọc to, rõ ràng; chú ý phân * Nhân vật: 2 anh em Mên và Mon biệt lời người kể chuyện và lời nói * Các sự việc chính: của nhân vật. - Nửa đêm, hai anh em Mên và Mon không GV phân công đọc phân vai: ngủ được, lo lắng cho bầy chim chìa vôi ở + 01 HS đọc lời của người kể bãi cát giữa sông khi trời mưa to, nước dâng chuyện; cao. + 01 HS đọc lời của nhân vật - Hai anh em bàn kế hoạch giải cứu bầy Mon; chim chìa vôi non. + 01 HS đọc lời của nhân vật - Trong đêm tối, hai anh em bơi thuyền ra Mên. chỗ dải cát nơi có bầy chìa vôi và chứng * GV yêu cầu Hs trả lời các câu kiến cảnh tượng bầy chim chìa vôi bay lên hỏi: khỏi mặt nước. 1) Em hãy chia sẻ ấn tượng ban * Ngôi kể: ngôi thứ 3 đầu của mình về văn bản. - Lời người kể chuyện: Khoảng hai giờ sáng 2) Xác định thể loại, nhân vật, các Mon tỉnh giấc. Nó xoay mình sang phía anh sự việc chính. nó, thì thào gọi: ; - Thằng Mên hỏi lại, 3) Phân biệt lời người kể chuyện giọng nó ráo hoảnh như đã thức dậy từ lâu và lời nhân vật, từ đó xác định lắm rồi”; ngôi kể của văn bản. - Lời nhân vật: - Chỉ ra đâu là lời người kể - Anh Mên ơi, anh Mên! chuyện, đâu là lời nhân vật trong - Gì đấy? Mày không ngủ à? đoạn văn sau (Câu hỏi 2, SGK * Bố cục: 3 phần tr.16,17) Phần 1: Câu chuyện nửa đêm của hai anh (Gợi ý: Dấu hiệu nhận biết lời em Mên và Mon về bầy chìa vôi. người kể huyện: dấu gạch ngang; Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi. dấu hiệu nhận biết lời nhân vật: Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh dấu gạch đầu dòng). em Mên và Mon 3) Văn bản có thể chia thành mấy c. Đề tài: Tuổi thơ và thiên nhiên (Hai đứa phần? Nội dung chính từng phần. trẻ và bầy chim chìa vôi) 4) Xác định đề tài của văn bản. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ 1. HS đọc văn bản, các em khác theo dõi, quan sát và nhận xét; 2. HS suy nghĩ để trả lời các câu hỏi của GV. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - HS trả lời, - HS khác nhận xét, bổ sung. 5 Gv: Hoàng Thị Hiền
6. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét, chốt kiến thức, chuyển dẫn sang mục sau: Khám phá chi tiết văn bản II. Khám phá chi tiết văn bản a. Mục tiêu: - Nhận biết đặc điểm tính cách nhân vật trong tính chỉnh thể của tác phẩm và cách nhà văn thể hiện nhân vật qua các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật và qua nhận xét của người kể chuyện. b. Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm II. Khám phá chi tiết văn bản Nhiệm vụ 1: Tìm hiểu vẻ đẹp hai 1. Vẻ đẹp hai anh em Mên và Mon nhân vật Mên và Mon Phần Nhân vật Mon Nhân vật Mên Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập 1 - Ngập ngừng: - Giọng chợt Thảo luận nhóm trong 10 phút, hế cái bãi cát hảng thốt-Có lẽ hoàn thành Phiếu học tập 02. giữa sông đã sắp ngập bãi cát GV chia lớp thành 06 nhóm, nêu ngập chưa rồi; nhiệm vụ: - Em sợ những -Tao cũng sợ - Nhiệm vụ riêng: Tìm các chi con chim chìa tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, vôi non bị chết lời nói, suy nghĩ, việc làm của đuối mất; các nhân vật - Thế anh bảo - chim thì bơi làm - Nhóm 1,4: Phần 1. Tìm hiểu nó có bơi được sao được. câu chuyện nửa đêm của hai anh không? em Mên và Mon về bầy chìa vôi. 2 - Tổ chim sẽ bị - Nằm im lặng. - Nhóm 2,5: Phần 2. Tìm hiểu kế chìm mất; Lát sau mới hỏi hoạch giải cứu bầy chìa vôi. -Hay mình mang lại: Làm thế nào - Nhóm 3,6: Phần 3. Tìm hiểu chúng nó vào bây giờ? hành động dũng cảm của hai anh bờ; Tổ chim em Mên và Mon. ngập mất anh ạ; - Nhiệm vụ chung: Sau khi tìm Mình phải mang chi tiết xong, các nhóm cùng nó vào bờ, anh nhận xét về 1) nghệ thuật xây ạ; dựng nhân vật; 2) tính cách - lấy đò của ông nhân vật. Hảo mà đi - Thời gian làm việc nhóm: 05 3 - Kêu sung - Chứ còn sao.- phút. sướng Lúc này giọng - GV gợi ý: thằng Mên tỏ vẻ + Nhóm 1: Điều gì khiến hai anh 6 Gv: Hoàng Thị Hiền
7. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 em Mên, Mon lo lắng khi thấy rất người lớn; mưa to và nước đang dâng cao Nào xuống đò ngoài bãi sông? Chi tiết nào thể được rồi đấy; hiện rõ nhất điều đó? - Lội bì bõm - Phải kéo về bến + Nhóm 2: Ở phần 2, Mon nói với chứ, không thì Mên chuyện gì? (Chú ý gạch chân chết; Bây giờ tao những lời nói của Mon và Mên). kéo mày đẩy; + Nhóm 3: Chú ý nêu bật một số Thằng Mên quấn chi tiết miêu tả nhân vật Mên ở cái dây buộc vào phần cuối. người nó và gò (Khi Mon lo lắng, sợ hãi thì Mên Không nhúc lưng kéo; có mất bình tĩnh không? Mên có nhích, mặt tái - không nhúc bảo vệ được Mon và giữ được con nhợt, hửng lên nhích, mặt tái đò không?) ánh ngày; nhận nhợt, hửng lên Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ ra mình đã khóc ánh ngày; (Các nhóm có thể dùng giấy A0 từ lúc nào; nhìn - Lặng lẽ nhìn để làm phiếu và hoàn thành) nhau bật cười em; nhận ra Bước 3: Báo cáo, thảo luận: ngượng nghịu mình đã khóc từ - Các nhóm cử đại diện báo cáo chạy về nhà. lúc nào; nhìn sản phẩm. nhau bật cười Bước 4: Kết luận, nhận định: ngượng nghịu - GV nhận xét thái độ và kết quả chạy về nhà. làm việc của một số cặp tiêu biểu, chỉ ra những ưu điểm và hạn chế * Nhận xét: trong hoạt động nhóm của HS. - Nghệ thuật xây dựng nhân vật: Miêu tả - Chuẩn kiến thức & chuyển dẫn tâm lí tinh tế, ngôn ngữ đối thoại sinh động; sang mục 2: đặt nhân vật vào tình huống mang tính thử thách để bộc lộ tính cách, - Tính cách nhân vật: Mon là cậu bé có tâm hồn ngây thơ, trong sáng, nhân hậu, biết yêu thương loài vật, trân trọng sự sống; Mên luôn bình tĩnh, sống có trách nhiệm, nhân hậu yêu thương. * Nhiệm vụ 2: Tìm hiểu khung 2. Khung cảnh bãi sông trong buổi bình cảnh bãi sông trong buổi bình minh Và cảm xúc của hai anh em minh và cảm xúc của hai anh em a. Khung cảnh: ở cuối truyện. - Chi tiết miêu tả cảnh tượng như huyền Thảo luận theo cặp trong bàn: thoại: những cánh chim bé bỏng và ướt át đột Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập: ngột bứt khỏi dòng nước khổng lồ bay lên (sự - GV nêu câu hỏi, HS thực hiện tương phản giữa hai hình ảnh cánh chim bé 7 Gv: Hoàng Thị Hiền
8. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 thảo luận theo cặp trong bàn: bỏng với dòng nước khổng lồ và cảm xúc ngỡ 1) Tìm những chi tiết miêu tả ngàng, vui sướng của hai anh em Mên và khung cảnh bãi sông trong buổi Mon khi thấy bầy chim chìa vôi non không bị bình minh. Em ấn tượng nhất với chết đuối mặc dù dải cát nơi chúng làm tổ đã chi tiết nào? ( câu hỏi mở, khuyến chìm trong dòng nước lũ. khích HS tự do lựa chọn chi tiết và - Chi tiết miêu tả khoảnh khắc bầy chim chìa thể hiện cảm nhận riêng) vôi non cất cánh: nếu bầy chim non cất cánh 2) Tìm những chi tiết miêu tả cảm sớm hơn, chúng sẽ bị rơi xuống dòng nước xúc của hai anh em Mon và Mên trên đường từ bãi cát vào bờ. Và nếu chúng khi quan sát bầy chìa vôi bay lên. cất cánh chậm một giây thôi, chúng sẽ bị 3) Em hãy thử lí giải lí do vì sao dòng nước cuốn chìm. Chi tiết này cho ta cảm Mên và Mon lại khóc ở đoạn kết nhận về sự kì diệu của thế giới tự nhiên và truyện. bản lĩnh của sự sinh tồn. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ. - Chi tiết gợi hình ảnh và cảm xúc: Một con - HS thực hiện nhiệm vụ theo chim chìa vôi non đột nhiên rơi xuống như phân công. một chiếc lá; con chim mẹ xoè rộng đôi cánh - GV quan sát, khích lệ và giúp đỡ kêu lên- che chở khích lệ chim non và khi đôi HS. chân mảnh dẻ, run rẩy của chú chim vừa Bước 3: Báo cáo, thảo luận chạm đến mặt sông thì đôi cánh của nó đập - Đại diện Hs lên trình bày. một nhịp quyết định, tấm thân bé bỏng của Bước 4: Kết luận, nhận định con chim vụt bứt ra khỏi dòng nước lũ, và bay - HS nhận xét, bổ sung ý kiến cho lên cao hơn lần cất cánh đầu tiên ở bãi cát. bạn. - Chi tiết miêu tả bầy chim non: Chúng đậu - GV nhận xét thái độ trong quá xuống bên lùm dứa dại bờ sông sau chuyến trình làm việc và kết quả làm việc bay đầu tiên và cũng là chuyến bay quan của từng nhóm, chỉ ra những ưu trọng ( ) kì vĩ nhất trong đời chúng. Đây là điểm và hạn chế trong HĐ nhóm chi tiết thể hiện sức sống mãnh liệt của thiên của HS, chốt ý. nhiên; gợi liên tưởng đến lòng dũng cảm, - GV chuẩn kiến thức, chuyển những khoảnh khắc con người vượt qua gian sang nội dung tổng kết. nan thử thách để trưởng thành... b. Cảm xúc của Mên và Mon - Vẫn đứng không nhúc nhích; mặt tái nhợ vì nước mưa hửng lên ánh ngày, lặng lẽ nhìn nhau khóc; - Bật cười ngượng nghịu chạy về phía ngôi nhà. -> Hai anh em khóc vì vui sướng hạnh phúc khi chứng kiến bầy chim chìa vôi không bị chết đuối; khóc vì được chứng kiến cảnh kì diệu của thiên nhiên, 8 Gv: Hoàng Thị Hiền
9. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 III. Hướng dẫn HS tổng kết a. Mục tiêu: Giúp HS khái quát nghệ thuật, nội dung, ý nghĩa của truyện; rút ra bài học về cách đọc văn bản truyện ngắn. b. Tổ chức thực hiện: HĐ của GV và HS Dự kiến sản phẩm III. Tổng kết Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập. 1. Nghệ thuật Hoạt động cá nhân - Xây dựng tình huống truyện sinh - GV sử dụng kĩ thuật viết 01 phút để động, gần gũi. yêu cầu HS: - Xây dựng nhân vật qua lời nói, hành 1) Tóm tắt những đặc sắc về nghệ động; thuật và nội dung của truyện. - Miêu tả tâm lí nhân vật đặc sắc. 2) Qua văn bản truyện, em rút ra cho - Ngôn ngữ đối thoại sinh động. bản thân mình thông điệp ý nghĩa - Cách kể chuyện tự nhiên, hấp dẫn. nào? 2. Nội dung – Ý nghĩa 3) Từ đó, để đọc hiểu một truyện - Truyện kể về tình cảm trong sáng, hồn ngắn, chúng ta cần lưu ý điều gì? nhiên, tấm lòng nhân hậu, yêu (Nêu được ít nhất 03 điều trong đọc thương của hai đứa trẻ đối với bầy hiểu truyện ngắn). chim chìa vôi. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - Truyện bồi dưỡng lòng trắc ẩn, tình - HS suy nghĩ cá nhân và ghi ra giấy yêu loài vật, yêu thiên nhiên quanh câu trả lời trong 01 phút. mình.. - GV hướng theo dõi, hỗ trợ (nếu HS 3. Cách đọc hiểu văn bản truyện ngắn gặp khó khăn). - Xác định những sự việc được kể, đâu là Bước 3: Báo cáo, thảo luận sự việc chính; ngôi kể. - Tổ chức trao đổi, trình bày nội - Nhận biết tính cách nhân vật qua các chi dung đã thảo luận. tiết miêu tả ngoại hình, tâm lí, hành động Bước 4: Kết luận, nhận định và lời nói. - GV chuẩn kiến thức. - Nhận biết được lời của người kể chuyện và lời của nhân vật; tình cảm của nhà văn. - Rút ra đề tài, chủ đề của truyện. - Rút ra được bài học cho bản thân. * Hoạt động 3: Luyện tập a. Mục tiêu: HS hiểu được kiến thức trong bài học để thực hiện bài tập GV giao. b. Tổ chức thực hiện: Bước 1: Giao nhiệm vụ học tập: Làm việc cá nhân * Nhiệm vụ 1: Trò chơi Rung chuông vàng Mini GV tổ chức cho HS chơi trò chơi Rung chuông vàng (Game mini) thông qua trả lời câu hỏi trắc nghiệm: 9 Gv: Hoàng Thị Hiền
10. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 GV phổ biến luật chơi: - Mỗi HS sẽ được phát 4 tấm giấy nhớ cỡ nhỏ (Mỗi tấm 1 màu khác nhau) Quy ước: + Xanh: Đáp án A. + Hồng: Đáp án B. + Vàng: Đáp án C Bước 2: GV đọc từng câu hỏi; HS cả lớp đứng tại chỗ để tham gia chơi. Bước 3: Sau khi GV đọc xong câu hỏi, HS có 5s để suy nghĩ và chọn đáp án bằng cách giơ tấm giấy nhớ có màu tương ứng đã quy ước. - Nếu chọn sai đáp án thì ngồi xuống và mất quyền chơi. - Người thắng cuộc là người ngồi xuống sau cùng hoặc trả lời được tất cả các câu hỏi. - Các câu hỏi như sau: Câu 1: Nhân vật chính trong văn bản là ai? A. Bầy chim chìa vôi B. Mon C. Mên D. Mon và Mên Câu 2: Dựa theo tiêu chí loại nhân vật trung tâm thì đề tài của văn bản là gì? A. Đề tài trẻ em B. Đề tài người nông dân C. Đề tài TN D. Đề tài gia đình Câu 3: Văn bản được kể theo ngôi thứ mấy? A. Ngôi thứ nhất B. Ngôi thứ hai C. Ngôi thứ ba D. Kết hợp ngôi thứ nhất và ngôi thứ ba Câu 4: Phương thức biểu đạt chính của đoạn trích là: A. Tự sự B. Biểu cảm C. Miêu tả D. Tự sự và miêu tả Câu 5: Chọn 1 đáp án đúng nhất: Lí do cuộc trò chuyện lúc nửa đêm của hai anh em Mon và Mên là: A. Do hai anh em không buồn ngủ. B. Do hai anh em mong trời hết mưa. C. Do lo lắng cho bầy chìa vôi non ở bãi sông khi trời mưa to. D. Hai anh em mong trời mau sáng để đi bắt cá. Câu 6: Đâu KHÔNG phải là tập tính của bầy chìa vôi ở bãi sông quê Mên và Mon? A. Làm tổ và đẻ trứng nơi bãi cát giữa sông. B. Thường làm trong tổ trong những lỗ hang hoặc các hốc nhỏ, dọc theo những con sông, suối. C. Vào mùa lũ, khi nước ngập bãi cát thì bầy chìa vôi bay vào bờ. D. Đến mùa khô, bầy chìa vôi lại quay lại bãi cát bắt đầu mùa sinh nở. Câu 7: Ý nào sau đây khái quát đầy đủ nhất về tính cách của hai anh em Mon và Mên? A. Hồn nhiên, hiếu động B. Thông minh, lanh lợi 10 Gv: Hoàng Thị Hiền
11. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 C. Sống tình cảm, biết yêu thương quan tâm đến mọi thứ xung quanh, đặc biệt là tình yêu đối với động vật, với thế giới tự nhiên. D. Có trái tim nhân hậu, bao dung. Câu 8: Những chi tiết miêu tả cảm xúc của hai anh em khi quan sát bầy chìa vôi bay lên là: A. Hình như nghe thấy trong ngực mình nhịp đập của những trái tim hối hả nhưng đều đặn. B. Hai anh em nhận ra chúng đã khóc từ lúc nào. C. Hai anh em nhìn nhau và bật cười ngượng nghịu. D. Tất cả các ý trên. Câu 9: Trong văn bản, tính cách 2 anh em Mon và Mên hiện lên qua những yếu tố nào? A. Trang phục, hình dáng B. Lời nói nhân vật, hành động C. Hình dáng, lời của người kể chuyện D. Hành động, lời nói nhân vật, lời người kể chuyện. Câu 10: Văn bản “Bầy chim chìa vôi” gửi đến bạn đọc thông điệp gì? A. Cần dũng cảm đối mặt và vượt qua thử thách trong cuộc sống. B. Con cái phải nghe lời bố mẹ. C. Hãy giữ cho mình một trái tim nhân hậu. C. Anh em phải biết nhường nhịn nhau. Bước 4. Công bố kết quả * Nhiệm vụ 2 : Viết kết nối với đọc Bước 1: Giao nhiệm vụ Yêu cầu: Viết đoạn văn ngắn (5- 7 câu) kể lại sự việc bầy chim chìa vôi bay lên khỏi bãi sông bằng lời của một trong hai nhân vật Mên hoặc Mon (ngôi kể thứ nhất). Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS suy nghĩ, làm việc cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ. Bước 3: Báo cáo, thảo luận: - GV cung cấp công cụ bảng kiểm đánh giá: BẢNG KIỂM Kĩ năng viết đoạn văn STT Tiêu chí Đạt Chưa đạt 1 Đảm bảo hình thức đoạn văn với dung lượng khoảng 5-7 câu. 2 Đoạn văn đúng chủ đề: kể lại sự việc bầy chim chìa vôi bay lên khỏi bãi sông. 3 Ngôi kể thứ nhất: kể theo lời của nhân vật Mon hoặc 11 Gv: Hoàng Thị Hiền
12. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Mên. 4 Đoạn văn đảm bảo tính liên kết giữa các câu trong đoạn văn. 5 Đoạn văn đảm bảo về yêu cầu về chính tả, cách sử dụng từ ngữ, ngữ pháp. - GV gọi đại diện một số HS trình bày sản phẩm học tập của mình. - Các HS khác lắng nghe, nhận xét theo bảng kiểm. Bước 4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét và cho điểm HS. Đoạn văn tham khảo Tôi cùng anh Mên đứng một bên để quan sát quá trình những con chim chìa vôi non bay lên cao. Khi bình minh lên soi sáng những hạt cát ven sông thì những cánh chim chìa vôi non bé bỏng, ướt át bứt ra khỏi mặt nước, giương cao đôi cánh bay lên trời cao. Từ chiều qua, chúng liên tục di chuyển đến phần cao nhất của dải cát khi dòng nước ngày một dâng cao, nhảy lò cò trên những đôi chân mảnh dẻ chưa thật sự cứng cáp. Sau cả một quá trình thì cuối cùng những chú chim chìa vôi non đã tự tin bay lên trên bầu trời. Đột nhiên, một chú chim chìa vôi non đã mất đà do đuối sức, đôi cánh của nó dừng lại, rơi như một chiếc lá, thế nhưng nó vẫn kiên cường dùng sức lực của chính bản thân mình để bay lên hòa mình với cả bầy. Cuối cùng bầy chim non đã thực hiện xong chuyến bay quan trọng đầu tiên trong cuộc đời mình. Tôi và anh Mên đứng nhìn bầy chim bay lên mà không biết cả hai anh em khóc từ lúc nào. * Hoạt động 4: Vận dụng a. Mục tiêu: HS vận dụng kiến thức bài học vào giải quyết tình huống trong thực tiễn. b. Tổ chức thực hiện: Nhiệm vụ: Thảo luận nhóm vấn đề xã hội rút ra từ văn bản Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập: GV lựa chọn 1 trong 02 nhiệm vụ sau để giao HS thảo luận nhóm nhỏ: (1) Hiện nay, nhiều gia đình bắt con em học quá nhiều, không còn thời gian để trải nghiệm, quan sát cuộc sống xung quanh. Em có suy nghĩ gì về vấn đề này? (2) GV chiếu cho HS xem video về cách con người đối xử tàn bạo với động vật. HS theo dõi và nêu suy nghĩ, đề ra các biện pháp để bảo vệ động vật. Link video: Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ: HS thảo luận trong bàn hoặc nhóm nhỏ 2 bàn quay lại nhau Bước 3: Báo cáo, thảo luận: - Đại diện các nhóm bày tỏ quan điểm. - Nhóm khác nhận xét, bổ sung. Bước 4: Kết luận, nhận định: GV nhận xét và chỉnh sửa, bổ sung (nếu cần). 12 Gv: Hoàng Thị Hiền
13. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Gợi ý trả lời Vấn đề (1): - Trẻ em cần có một tuổi thơ nhiều niềm vui và kỷ niệm. Sau này khi chúng lớn lên, những lúc nghĩ về thời thơ ấu của mình, chúng sẽ cảm thấy rất hạnh phúc. - Trẻ em cần có những trải nghiệm cuộc sống thực tế. Đó là quá trình nhận thức, khám phá thế giới xung quanh, khám phá cuộc sống bằng việc tương tác với các đối tượng thông qua các thao tác vật chất bên ngoài qua các giác quan của con người như sờ, nếm, nhìn, ngửi, Đồng thời, sự tương tác ấy cũng kết hợp với quá trình tâm lý bên trong như suy nghĩ, tư duy, tưởng tượng, Qua đó, trẻ em có thể tìm tòi, học hỏi, sáng tạo, tiếp thu, tích lũy được những kinh nghiệm cho bản thân và hoàn thiện dần những kỹ năng cần thiết trong cuộc sống. - Cha mẹ cần biết cân bằng giữa việc học và việc trải nghiệm thực tế của con, tránh ép con học quá mức khi con chán học. Cần cân bằng giữa học và chơi để con tận hưởng được những niềm vui tuổi thơ. Vấn đề (2): - Chúng ta cần đối xử thân thiện với động vật: coi động vật là bạn, không tàn sát, không ngược đãi vật nuôi trong nhà; không săn bắt động vật hoang dã; không tàn phá môi trường sống tự nhiên của động vât, - Các việc HS có thể làm để bảo vệ động vật: + Tuyên truyền mọi người không giết hại, tàn sát động vật dã man, buôn bán động vật hoang dã. + Kêu gọi mọi người bảo vệ môi trường, hưởng ứng các chiến dịch làm sạch môi trường biển để bảo vệ các loài động vật dưới biển khỏi rác thải nhựa. + Hưởng ứng các phong trào trồng cây gây rừng để tạo môi trường sống cho động vật. + Tố cáo nếu phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến mua bán, giết hại động vật hoang dã, động vật quý hiếm. * Nhiệm vụ 2: Tập phân tích các yếu tố của một tác phẩm truyện Bước 1. Giao nhiệm vụ học tập Yêu cầu: Hãy chọn một tác phẩm truyện mà em yêu thích và thực hiện các yêu cầu sau: a. Xác định đề tài của truyện. b. Kể tên các nhân vật và nêu đặc điểm tính cách của nhân vật chính. c. Liệt kê các sự việc tiêu biểu của cốt truyện. Dựa vào các sự việc đó để tóm tắt nội dung cốt truyện. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ HS suy nghĩ và thực hiện cá nhân. Bước 3: Báo cáo, thảo luận - Đại diện 2-3 HS trình bày câu trả lời. - Các HS khác nhận xét, bổ sung. 13 Gv: Hoàng Thị Hiền
14. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 Bước 4: Kết luận, nhận định - GV nhận xét và chỉnh sửa, bổ sung (nếu cần). Gợi ý trả lời: Ví dụ: Truyện Bức tranh của em gái tôi (Tạ Duy Anh): a. Đề tài của truyện: tình cảm gia đình b. Nhân vật: - Các nhân vật trong truyện: nhân vật “tôi” - người anh, Kiều Phương - người em, bố mẹ của hai anh em, bé Quỳnh, chú Tiến Lê. - Nhân vật chính của truyện là nhân vật “tôi” - người anh. Đây là nhân vật có đặc điểm tính cách đặc biệt. Ban đầu, tác giả thể hiện nhân vật người anh là người hay mắng em gái khi em nghịch ngợm và đố kị khi cô bé có tài năng hội họa được mọi người khen ngợi. Sau đó, người anh ân hận, ăn năn khi nhận ra tấm lòng bao dung, nhân hậu của em gái dành cho mình. c. Các sự việc tiêu biểu của cốt truyện: + Kiều Phương là một cô bé hay lục lọi đồ và thường bôi bẩn lên mặt, cô bé có sở thích vẽ tranh + Khi mọi người phát hiện ra tài năng hội họa của Kiều Phương, người anh tỏ ra ghen tị và xa lánh + Kiều Phương đạt giải nhất cuộc thi vẽ tranh quốc tế với bức vẽ “Anh trai tôi”, người anh nhận ra lòng nhân hậu của em gái và hối lỗi về bản thân mình. - Tóm tắt: Câu chuyện kể về người anh và cô em gái có tài hội họa - Kiều Phương. Cô em gái Kiều Phương có năng khiếu hội họa tiềm ẩn. Người anh trai đặt biệt hiệu cho cô bé là Mèo vì cô bé hay tự làm bẩn và lục lọi đồ. Cô bé có sở thích vẽ tranh nên thường bí mật pha chế màu và vẽ. Khi mọi người phát hiện ra Kiều Phương có tài năng hội họa thì người anh lúc này tỏ ra ghen tị và xa lánh em gái. Kiều Phương tham gia trại thi vẽ tranh quốc tế và đạt giải Nhất với bức vẽ “Anh trai tôi”. Khi chứng kiến bức tranh của em gái, người anh trai xúc động, nhận ra tấm lòng nhân hậu của em và hối lỗi về bản thân mình. * Nhiệm vụ 3: Bài tập dự án: Bước 1: GV giao nhiệm vụ học tập theo dự án: - Nhóm 1, 2: Yêu cầu: Vẽ các bức tranh minh hoạ nội dung của văn bản đó (ghép nhiều tranh lại theo trình tự tạo thành 1 truyện tranh). - Nhóm 3, 4: Yêu cầu: Vẽ tranh tuyên truyền bảo vệ động vật. Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ - HS suy nghĩ, thảo luận để hoàn thành bài tập dự án. 14 Gv: Hoàng Thị Hiền
15. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 - GV khích lệ, giúp đỡ. - Thời gian: 1 tuần Bước 3: Báo cáo, thảo luận - Báo cáo sản phẩm dự án sau 01 tuần, vào tiết học chiều. - HS các nhóm báo cáo sản phẩm và thảo luận. Bước 4: Kết luận, nhận định - Nhận xét ý thức làm bài của HS, chất lượng SP học tập của các nhóm. - Cho điểm hoặc phát thưởng. Rubric Đánh giá sản phẩm hoạt động vận dụng, liên hệ Mức độ Mức 1 Mức 2 Mức 3 Tiêu chí Vẽ tranh Các nét vẽ không đẹp Các nét vẽ đẹp Các bức tranh với minh hoạ và các bức tranh còn nhưng các bức nhiều đường nét (10 điểm) đơn điệu về hình ảnh, tranh chưa thật đẹp, phong phú, màu sắc. phong phú. hấp dẫn. ( dưới 5 điểm) (5-7 điểm) (8 -10 điểm) HƯỚNG DẪN TỰ HỌC - Vẽ sơ đồ tư duy về các đơn vị kiến thức của bài học hoặc vẽ tranh hình ảnh ấn tượng về bài học. - Tìm đọc thêm các tác phẩm khác của Nguyễn Quang Thiều. - Chuẩn bị soạn bài: đọc, tìm hiểu về văn bản “Đi lấy mật” (Trích Đất rừng phương Nam- Đoàn Giỏi): tóm tắt văn bản, trả lời câu hỏi trong SGK. PHỤ LỤC PHIẾU HỌC TẬP 01: TÌM HIỂU TRI THỨC NGỮ VĂN (Chuẩn bị ở nhà) 1. Kể tên các truyện ngắn và tiểu thuyết mà em đã học hoặc đã đọc. 2. Em hiểu thế nào là đề tài của tác phẩm văn học ? Cho ví dụ? Có những cách phân loại . đề tài như thế nào? 3. Em hiểu thế nào là chi tiết . trong tác phẩm văn học? Lấy ví dụ về một chi tiết truyện mà . em ấn tượng, nêu ý nghĩa của chi tiết đó. 15 Gv: Hoàng Thị Hiền
16. KẾ HOACH BÀI DẠY NGỮ VĂN 7- HỌC KÌ I- NĂM HỌC 2024- 2025 4. Bằng cách nào tác giả làm bật được đặc điểm tính cách của nhân vật trong tác phẩm . văn học? Cho ví dụ minh họa. PHIẾU HỌC TẬP 02: Tìm hiểu nhân vật hai anh em Mên và Mon Nhóm Nhiệm vụ Nhân vật Mon Nhân vật Mên Tìm các chi tiết miêu tả hình dáng, cử chỉ, lời nói, suy nghĩ, việc làm của các nhân vật Nhóm 1 Phần 1: Câu chuyện nửa . đêm của hai anh em Mên và Mon về bầy chìa vôi. Nhóm 2 Phần 2: Lên kế hoạch giải cứu bầy chìa vôi. Nhóm 3 Phần 3: Hành động dũng cảm của hai anh em Mên và Mon. Nhiệm vụ 1.Nhận xét về nghệ chung: thuật xây dựng nhân vật. 2. Nhận xét về tính cách .... của nhân vật. 16 Gv: Hoàng Thị Hiền